Mirastan ıskat, kanundaki adıyla mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakanın saklı paylı bir mirasçısını ölüme bağlı bir tasarrufla mirasın dışında bırakmasıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 510. maddesi bunu yalnızca iki sebebe bağlamıştır; bu sebepler dışında saklı paylı mirasçı mirastan çıkarılamaz.
Mirastan ıskat hangi sebeplerle mümkündür?
Türk Medeni Kanunu'nun 510. maddesi sebepleri sınırlı olarak sayar. Buna göre mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabileceği iki durum vardır.
Birincisi: mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse. Maddede suçun türü tek tek sayılmamıştır; ağırlığı somut olaya göre değerlendirilir.
İkincisi: mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse. Bakım ve gözetim yükümlülüğünün sürekli biçimde ihmal edilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir.
Bu iki sebep dışında bir gerekçeyle ıskat yapılamaz. Mirasçıyla arasının açık olması, görüşmemesi veya tercihlerini onaylamaması tek başına kanundaki sebeplerden biri sayılmaz.
Iskat yalnızca saklı paylı mirasçılar için anlamlıdır. Saklı payı olmayan bir mirasçı için zaten ölüme bağlı tasarrufla serbestçe düzenleme yapılabilir.
Saklı pay nedir, kimlerin saklı payı vardır?
Saklı pay, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün dışında kalan, kanunun mirasçıya bıraktığı asgari paydır. Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesi bu oranları sayar.
Maddeye göre saklı pay; altsoy için yasal miras payının yarısı, ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biridir.
Sağ kalan eş için oran, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir: altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçü.
Kardeşlerin saklı payını düzenleyen bent 4/5/2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırılmıştır. Yani kardeşlerin bugün saklı payı bulunmamaktadır.
Tasarruf edilebilir kısım hesaplanırken terekenin ölüm günündeki durumu esas alınır. 507. maddeye göre hesap yapılırken mirasbırakanın borçları, cenaze giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı giderleri ile mirasbırakanla birlikte yaşayan ve onun tarafından bakılan kimselerin üç aylık geçim giderleri terekeden indirilir.
Iskatın sonuçları: çıkarılan kişi ve çocukları ne alır?
Türk Medeni Kanunu'nun 511. maddesi sonucu açıkça belirtir: mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Yani hem payı düşer hem de saklı payını geri isteme yolu kapanır.
Ancak çıkarma, o kişinin çocuklarını cezalandırmaz. Aynı maddeye göre mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi, mirasçılıktan çıkarılanın varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır.
Altsoyun konumu ayrıca korunmuştur: mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.
Bu, uygulamada en çok yanlış bilinen noktalardan biridir. Bir kişinin mirastan çıkarılması, onun çocuklarının da dededen veya nineden miras alamayacağı anlamına gelmez.
Sebep yazılmazsa ne olur? İspat yükü kimde?
Iskatın geçerliliği bir şekil şartına bağlıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 512. maddesine göre mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir.
Vasiyetnamede yalnızca “mirasçılıktan çıkarıyorum” denip sebep yazılmaması, tasarrufu bu yönüyle sonuçsuz bırakır. Sebebin somut biçimde ortaya konulması gerekir.
İspat yükü sanıldığı yerde değildir. Aynı maddeye göre mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Çıkarılan kişinin kendini aklaması değil, çıkarmadan yararlananın sebebi ispatlaması beklenir.
İspat edilemezse tasarruf tümden geçersiz olmaz. Madde şu sonucu bağlar: sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir. Yani çıkarılan kişi saklı payını alır, tasarrufun geri kalanı ayakta kalır.
Bir istisna daha vardır: mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur.
Borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarma nedir?
Kanun, cezalandırıcı nitelikteki ıskatın yanında koruyucu amaçlı ikinci bir tür daha düzenler. Türk Medeni Kanunu'nun 513. maddesine göre mirasbırakan, hakkında borç ödemeden aciz belgesi bulunan altsoyunu, saklı payının yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir.
Bu çıkarma bir şarta bağlıdır: mirasbırakanın, bu yarıyı mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülemesi şarttır. Amaç, borçlu mirasçının alacaklılarının payı tüketmesini önleyip değeri torunlara aktarmaktır.
Durum değişirse çıkarma ayakta kalmaz. Aynı maddeye göre miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç tutarı mirasçılıktan çıkarılanın miras payının yarısını aşmıyorsa, mirasçılıktan çıkarılanın istemi üzerine çıkarma iptal olunur.
Iskat, mirasbırakanın yaşarken yapacağı ve ölümünden sonra tartışılacak bir işlemdir; sebebin yazılış biçimi, tasarrufun şekli ve saklı pay hesabı sonucu doğrudan etkiler. Hem böyle bir tasarruf düzenlemeyi düşünenlerin hem de kendisine karşı ıskat uygulanmış mirasçıların, süreci bir avukatla birlikte değerlendirmesinde yarar vardır.
İlgili çalışma alanı: Miras Hukuku.
Dayanak mevzuat
- TMK m.506 (saklı pay oranları)
- TMK m.507 (tasarruf edilebilir kısmın hesabı)
- TMK m.510 (mirasçılıktan çıkarma sebepleri)
- TMK m.511 (çıkarmanın hükümleri)
- TMK m.512 (ispat yükü)
- TMK m.513 (borç ödemeden aciz sebebiyle çıkarma)
Sık sorulan sorular
Mirasçılıktan çıkarma için sebep yazmak zorunlu mu?
Evet. Türk Medeni Kanunu'nun 512. maddesine göre mirasçılıktan çıkarma, ancak mirasbırakan buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Sebep yazılmamışsa tasarruf, o mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; yani mirasçı saklı payını alır.
Mirastan çıkarılan kişinin çocukları da miras alamaz mı?
Alabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 511. maddesine göre çıkarılanın miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi varsa altsoyuna kalır. Ayrıca çıkarılanın altsoyu, o kimse önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir. Çıkarma alt kuşağa geçmez.
Kardeşler mirastan çıkarılabilir mi?
Kardeşlerin saklı payını düzenleyen hüküm 4/5/2007 tarihli ve 5650 sayılı Kanun'la yürürlükten kaldırılmıştır. Saklı payı bulunmayan bir mirasçı bakımından ıskat kurumuna ihtiyaç duyulmaz; mirasbırakan tasarruf özgürlüğü sınırları içinde zaten düzenleme yapabilir.
Mirastan çıkarılan kişi tenkis davası açabilir mi?
Hayır. Türk Medeni Kanunu'nun 511. maddesi açıktır: mirasçılıktan çıkarılan kimse mirastan pay alamayacağı gibi tenkis davası da açamaz. Ancak çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse veya ispat edilemezse, tasarruf o mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir.
Sağ kalan eşin saklı payı ne kadardır?
Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesine göre sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana ve baba zümresiyle birlikte mirasçı olması hâlinde yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçüdür. Altsoy için ise yasal miras payının yarısıdır.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Miras Hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 22 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.