Güveni kötüye kullanma, Türk Ceza Kanunu'nun 155. maddesinde düzenlenir. Başkasına ait olup muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş mal üzerinde, devir amacı dışında tasarrufta bulunan ya da devir olgusunu inkâr eden kişi şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıyla cezalandırılır. Suç meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin gereği olarak teslim edilen eşya hakkında işlenirse ceza bir yıldan yedi yıla kadar hapse çıkar. 24/12/2025 tarihli değişiklikle suçun konusu motorlu taşıt ise ceza bir kat artırılır.
Güveni kötüye kullanma nedir?
Türk Ceza Kanunu'nun 155. maddesine göre güveni kötüye kullanma; başkasına ait olup da muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak zilyetliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunmak ya da bu devir olgusunu inkâr etmektir.
Suçun ayırt edici yanı budur: mal, faile zorla veya hileyle geçmemiştir. Mal sahibi onu kendi rızasıyla, belirli bir amaçla teslim etmiştir. Suç, o amacın dışına çıkıldığı anda doğar.
Hırsızlıkta mal failin eline rızaya aykırı geçer, dolandırıcılıkta hileyle alınır. Güveni kötüye kullanmada ise teslim hukuka uygundur; sonradan gerçekleşen tasarruf ya da inkâr suçu oluşturur. Emanet bırakılan eşyanın satılması, ödünç verilen aracın geri verilmemesi, tamire bırakılan malın elden çıkarılması tipik örneklerdir.
Cezası ne kadar?
Maddenin birinci fıkrasındaki basit hâlde ceza, şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezasıdır. Her iki ceza birlikte verilir.
İkinci fıkra nitelikli hâli düzenler ve ceza belirgin biçimde ağırlaşır: suçun meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da hangi nedenden doğmuş olursa olsun başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi hâlinde, bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezasına hükmolunur.
Aradaki fark büyüktür. Komşuya emanet bırakılan eşya ile muhasebeciye teslim edilen şirket parası aynı maddede ama farklı fıkralarda değerlendirilir. İkinci fıkra kapsamındaki suç ayrıca şikâyete bağlı değildir; resen soruşturulur.
2025'te gelen yeni ağırlaştırıcı sebep
Maddeye 24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun'la eklenen üçüncü fıkra, araçlar bakımından özel bir kural getirmiştir: suçun konusunun motorlu kara, deniz veya hava taşıtı olması hâlinde yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır. Kiralanan, ödünç verilen veya satış için bırakılan aracın iade edilmemesi artık iki katı cezayla karşılanır. Bu düzenleme yenidir ve internetteki pek çok kaynakta henüz yer almamaktadır.
Şikâyet süresi ve takip usulü
Birinci fıkradaki basit hâl şikâyete bağlıdır. Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesine göre şikâyet hakkı, fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlayarak altı ay içinde kullanılmalıdır. Bu süre geçtikten sonra şikâyet hakkı düşer.
İkinci fıkradaki nitelikli hâl ise şikâyete bağlı değildir. Cumhuriyet savcılığı öğrendiği anda resen soruşturma başlatır; mağdurun şikâyetten vazgeçmesi soruşturmayı sona erdirmez.
Şikâyete bağlı olan basit hâl, uzlaştırma kapsamındadır. Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesi uyarınca soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlarda uzlaştırma yoluna gidilir; uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
Zararı ödemek cezayı etkiler mi?
Etkiler ve etkisi büyüktür. Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesi, güveni kötüye kullanma suçunu etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanacağı suçlar arasında açıkça sayar.
Suç tamamlandıktan sonra fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi hâlinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.
Etkin pişmanlığın kovuşturma başladıktan sonra fakat hüküm verilmezden önce gösterilmesi hâlinde ise verilecek cezanın yarısına kadarı indirilir. Kısmen geri verme veya tazmin hâlinde etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanabilmesi için ayrıca mağdurun rızası aranır. Zamanlama doğrudan sonuca etki ettiği için, ödeme kararı alınacaksa bunun mümkün olan en erken aşamada yapılması önemlidir.
Hukuk davasıyla ilişkisi
Ceza yargılaması, malın geri alınmasını veya bedelinin tahsilini kendiliğinden sağlamaz. Mağdurun malını veya karşılığını alabilmesi için ayrıca hukuk yoluna başvurması gerekir.
Elinde senet, sözleşme veya teslim belgesi bulunan mağdur, alacağı için icra takibi başlatabilir. Böyle bir belge yoksa sebepsiz zenginleşme veya haksız fiil hükümlerine dayanan alacak davası gündeme gelir. İki süreç birbirinden bağımsız yürür; ceza dosyasındaki beyan ve belgeler hukuk davasında delil olarak kullanılabilir.
Uygulamada en sık yapılan hata, teslimin hiçbir belgeye bağlanmamasıdır. Emanet, ödünç veya tamir amacıyla yapılan teslimlerde kısa bir yazılı tutanak ya da mesajlaşma kaydı, hem ceza hem hukuk tarafında belirleyici olur. Sivas'ta görülen bu tür dosyalarda ceza yargılaması asliye ceza mahkemesinde, alacak davası ise değerine göre asliye hukuk veya sulh hukuk mahkemesinde görülür.
İlgili çalışma alanı: Ceza Hukuku, Alacak Tahsili.
Dayanak mevzuat
- 5237 s. Türk Ceza Kanunu m.155 (güveni kötüye kullanma; Ek üçüncü fıkra: 24/12/2025 - 7571/18)
- 5237 s. TCK m.73 (şikâyet süresi: altı ay)
- 5237 s. TCK m.168 (etkin pişmanlık; Değişik: 29/6/2005 - 5377/20)
- 5271 s. CMK m.253 (uzlaştırma kapsamı)
Sık sorulan sorular
Güveni kötüye kullanmanın cezası nedir?
Basit hâlde şikâyet üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası. Meslek, sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi ya da mal idare yetkisi gereği teslim edilen eşyada bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üç bin güne kadar adli para cezası.
Kiraladığım aracı iade etmeyen kişiye ne olur?
24/12/2025 tarihli ve 7571 sayılı Kanun'la eklenen TCK 155/3'e göre suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtı ise verilecek ceza bir kat artırılır.
Şikâyet süresi ne kadar?
Basit hâl şikâyete bağlıdır; TCK 73'e göre fiili ve faili öğrenmeden itibaren altı ay içinde şikâyet edilmelidir. Nitelikli hâl şikâyete bağlı değildir, resen soruşturulur.
Zararı ödersem ceza iner mi?
TCK 168'e göre kovuşturma başlamadan önce zararın tamamen giderilmesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı, kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce giderilmesi hâlinde yarısına kadarı indirilir.
Hırsızlıktan farkı nedir?
Hırsızlıkta mal rızaya aykırı olarak alınır. Güveni kötüye kullanmada mal, sahibinin rızasıyla belirli bir amaçla teslim edilmiştir; suç, o amacın dışına çıkılmasıyla veya teslimin inkârıyla oluşur.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Ceza Hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 27 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.