Nafaka kararı, kesinleşmesi beklenmeden icraya konulabilen kararlardandır. Ödenmeyen nafaka için ilamlı icra takibi başlatılır; borçlunun maaşı, banka hesapları ve malvarlığı üzerinde haciz uygulanabilir. Bunun yanında İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi ayrı bir yaptırım öngörür: nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir.
Nafaka alacağı nasıl tahsil edilir?
Nafaka kararı, kesinleşmesi beklenmeden icraya konulabilir. Bu, nafakayı diğer pek çok mahkeme kararından ayıran bir özelliktir ve alacaklının aylarca beklemesini önler.
Ödenmeyen nafaka için icra dairesinde ilamlı icra takibi başlatılır. Takip kesinleştiğinde borçlunun maaşı, banka hesapları, taşınır ve taşınmaz malvarlığı üzerinde haciz uygulanabilir.
Maaş haczinde nafaka alacağının özel bir yeri vardır: diğer alacaklardan önce gelir. İcra ve İflas Kanunu'nun 83. maddesindeki dörtte birlik sınır, nafaka alacakları bakımından farklı işler; nafaka kesintisi bu sınırın dışında değerlendirilir.
Hangi icra dairesinde takip yapılır?
Nafaka kararını veren mahkeme Sivas Aile Mahkemesi olsa bile, takip yalnızca o yerde başlatılmak zorunda değildir. Alacaklı, yetkili icra dairelerinden birini seçebilir. Takip talebinde birikmiş nafaka ile işleyecek nafakanın ayrı ayrı gösterilmesi ve artış oranının doğru uygulanması, sonradan çıkacak itirazları önler.
Tazyik hapsi nedir, ne kadar sürer?
İcra ve İflas Kanunu'nun 31/5/2005 tarihli ve 5358 sayılı Kanun'la değişik 344. maddesi, nafaka borçlusu için ayrı bir yaptırım öngörür: nafakaya ilişkin kararların gereğini yerine getirmeyen borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir.
Tazyik hapsi bir ceza değildir; borcu ödemeye zorlama aracıdır. Bunun en açık göstergesi maddenin ikinci cümlesidir: hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu tahliye edilir. Yani ödeme yapıldığı anda hapis sona erer.
Bu yaptırım yalnızca nafakaya özgüdür. Sıradan bir para borcunu ödememek hapis sebebi değildir; nafaka, kanunun özel olarak koruduğu bir alacak türü olduğu için bu istisna getirilmiştir.
Nafakanın kaldırılması davası açılmışsa ne olur?
Kanun bu ihtimali de düzenler. 344. maddenin devamına göre borçlunun, nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açmış olması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması bu davanın sonuna bırakılabilir.
Bu otomatik bir erteleme değildir; hâkimin takdirine bağlıdır ve ileri sürülen sebeplerin ciddiyetine bakılır. İşini kaybetmiş, sağlık sorunu nedeniyle gelirini yitirmiş ya da çocuğun ergin olması gibi nafakayı gerçekten etkileyen bir değişiklik varsa erteleme ihtimali artar.
Buna karşılık yalnızca tazyik hapsinden kurtulmak amacıyla açılan ve dayanaksız kalan bir azaltma davası bu sonucu doğurmaz. Dava açmak, ödeme yükümlülüğünü de kendiliğinden durdurmaz; dava sonuçlanana kadar mevcut nafaka işlemeye devam eder.
Şikâyet nasıl yapılır, süresi nedir?
Tazyik hapsi için icra mahkemesine şikâyette bulunulur. Yetkili mahkeme, İcra ve İflas Kanunu'nun 348. maddesine göre icra takibinin yapıldığı yerdeki icra mahkemesidir.
Şikâyet süresi bakımından 347. madde uygulanır: şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Ödenmeyen her aylık nafaka ayrı bir fiil oluşturduğu için süreler her dönem bakımından ayrı hesaplanır.
Şikâyetin kabulü için önce usulüne uygun bir icra takibinin bulunması ve ödeme emrinin tebliğ edilmiş olması gerekir. Takip yapılmadan doğrudan tazyik hapsi istenemez.
Kararın infaz süresi
İcra ve İflas Kanunu'nun 354. maddesine göre icra mahkemesinin tazyik veya disiplin hapsine ilişkin kararı, kesinleştiği tarihten itibaren iki yıl geçtikten sonra yerine getirilmez. Ayrıca aynı maddeye 2011'de eklenen fıkra uyarınca, nafaka alacaklarına ilişkin takipler hariç olmak üzere, alacak miktarı her yıl belirlenen aylık en yüksek brüt asgari ücretin altında kalan takiplerde bu Kanun'da öngörülen disiplin ve tazyik hapsi uygulanmaz. Nafaka bu sınırlamanın dışında tutulmuştur.
Borçlu tarafında neler yapılabilir?
Ödeme güçlüğü içindeki borçlunun yapabileceği en yanlış şey hareketsiz kalmaktır. Nafaka borcu ödenmediği sürece birikir ve tazyik hapsi riski sürer.
Koşulları varsa nafakanın azaltılması veya kaldırılması davası açılmalıdır. Gelirdeki önemli düşüş, işsizlik, sağlık sorunu, yeni doğan çocuk veya alacaklının durumundaki değişiklik bu davanın dayanağı olabilir. Dava aile mahkemesinde görülür.
Ayrıca ödeme yapıldıysa bunun belgelenmesi şarttır. Elden yapılan ödemeler çoğu zaman ispatlanamaz ve ödenmemiş sayılır. Nafaka ödemelerinin banka yoluyla ve açıklama yazılarak yapılması, hem borçluyu hem alacaklıyı sonradan çıkacak uyuşmazlıklardan korur.
Birikmiş nafaka ile işleyecek nafaka arasındaki fark
Nafaka takiplerinde iki kalem birbirine karışır ve bu karışıklık hem itirazlara hem hak kaybına yol açar. Birikmiş nafaka, takip tarihine kadar ödenmemiş olan geçmiş dönem alacağıdır. İşleyecek nafaka ise takipten sonra her ay yeniden doğacak olan alacaktır.
Takip talebinde ikisinin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir. Birikmiş kısım için miktar, hangi aylara ait olduğu ve varsa artış oranı açıkça yazılmalıdır. İşleyecek nafaka bakımından ise takip, her ay yeniden takip açmaya gerek kalmadan devam eder.
Artış oranının doğru uygulanması ayrı bir dikkat gerektirir. Mahkeme kararında nafakanın her yıl belirli bir oranda artırılacağı yazıyorsa, birikmiş alacak hesaplanırken her yılın kendi tutarı üzerinden işlem yapılmalıdır. Düz hesapla yapılan takipler, borçlunun itirazı üzerine kısmen iptal edilebilir ve süreç uzar.
İlgili çalışma alanı: Aile Hukuku, Alacak Tahsili.
Dayanak mevzuat
- 2004 s. İcra ve İflas Kanunu m.344 (nafakaya ilişkin kararlara uymama; Değişik: 31/5/2005 - 5358/15)
- 2004 s. İİK m.347 (şikâyet süresi: üç ay / bir yıl)
- 2004 s. İİK m.348 (yetkili icra mahkemesi)
- 2004 s. İİK m.354 (infaz süresi ve asgari ücret sınırının nafakada uygulanmaması)
- 2004 s. İİK m.83 (maaş haczi)
- 4721 s. TMK m.176 (nafakanın değiştirilmesi veya kaldırılması)
Sık sorulan sorular
Nafaka ödemeyen hapse girer mi?
İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesine göre nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Ödeme yapılırsa borçlu tahliye edilir.
Tazyik hapsi ne kadar sürer?
Üç aya kadar. Ancak bu bir ceza değil, ödemeye zorlama aracıdır; hapsin uygulanmasına başlandıktan sonra kararın gereği yerine getirilirse borçlu derhâl tahliye edilir.
Nafakanın azaltılması davası açarsam hapis durur mu?
Durabilir ama otomatik değildir. 344. maddeye göre borçlunun nafakanın kaldırılması veya azaltılması talebiyle dava açması hâlinde, ileri sürdüğü sebepler göz önünde bulundurularak tazyik hapsinin uygulanması davanın sonuna bırakılabilir.
Şikâyet süresi ne kadar?
İİK 347 uyarınca fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıl. Ödenmeyen her aylık nafaka ayrı bir fiil sayıldığı için süreler her dönem için ayrı işler.
Küçük miktarlı nafakada da hapis uygulanır mı?
Evet. İİK 354'teki asgari ücret sınırı, nafaka alacaklarına ilişkin takipleri açıkça kapsam dışında bırakmıştır; nafakada tutar ne olursa olsun tazyik hapsi uygulanabilir.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile Hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 27 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.