5510 sayılı Kanun'un 86. maddesi, sigortalının çalıştığını mahkeme kararıyla ispatlamasına imkân tanır. Sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır. Bu dava yalnızca hiç bildirilmemiş çalışmalar için değil, eksik gün veya düşük kazanç bildirilen dönemler için de açılabilir. Beş yıllık süre hak düşürücüdür ve kaçırıldığında o döneme ait hizmetin tespiti istenemez.
Hizmet tespiti davası nedir?
Hizmet tespiti davası, bir kişinin belirli bir işyerinde belirli bir dönemde sigortalı olarak çalıştığının mahkeme kararıyla belirlenmesi talebidir. İşveren işe giriş bildirgesini vermemiş, prim ve hizmet belgelerini hiç ya da eksik bildirmişse bu dava gündeme gelir.
Dayanağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 86. maddesidir. Madde, sigortalıların çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içerisinde iş mahkemesine başvurarak alacakları ilâm ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayılarının dikkate alınacağını düzenler.
Davanın sonucu yalnızca geçmişe yönelik bir tespit değildir. Tespit edilen günler emeklilik için gereken prim gün sayısına eklenir, sigortalılık başlangıç tarihini öne çeker ve emekli aylığının hesabında esas alınan kazanca etki eder. Bu nedenle tek başına bir hizmet tespiti davası, kişinin emeklilik tarihini yıllarca öne alabilir.
Hangi hâllerde açılır?
Üç tipik durum vardır. Birincisi çalışmanın hiç bildirilmemesidir. İkincisi gün sayısının eksik bildirilmesidir; tam zamanlı çalışan işçinin ayda otuz gün yerine on beş gün gösterilmesi buna örnektir. Üçüncüsü kazancın düşük bildirilmesidir; gerçekte alınan ücretin üzerinden değil, asgari ücret üzerinden prim yatırılması bu kapsamdadır. Her üçünde de dava yolu aynıdır.
Beş yıllık süre nasıl hesaplanır?
Kanun süreyi çalışmanın bittiği günden değil, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlatır. 2021 yılı içinde geçen bir çalışma için süre 31 Aralık 2021'den işlemeye başlar ve 31 Aralık 2026'da dolar.
Bu süre hak düşürücüdür; zamanaşımı gibi kesilmez veya durmaz. Mahkeme, taraflar ileri sürmese bile süreyi kendiliğinden gözetir. Süre geçtikten sonra açılan dava, esasa girilmeden reddedilir.
Önemli bir istisna vardır: işveren çalışmayı Kuruma bildirmiş olmakla birlikte eksik bildirmişse, yani sigortalılık ilişkisi Kurum kayıtlarına yansımışsa, beş yıllık hak düşürücü sürenin uygulanmayacağı kabul edilmektedir. Kayıtlarda hiç görünmeyen dönemler bakımından ise süre işler. Bu ayrım, dava açmadan önce SGK hizmet dökümünün dikkatle incelenmesini zorunlu kılar.
Dava kime karşı, hangi mahkemede açılır?
Dava iş mahkemesinde görülür. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla bakar. Sivas'ta çalışılan bir işyeri bakımından dava Sivas İş Mahkemesi'nde açılır.
Davada işveren hasım gösterilir; Sosyal Güvenlik Kurumu ise davada yer alır ve karar Kurumu da bağlar. Kurumun davadan haberdar edilmesi, kararın hüküm ifade etmesi bakımından zorunludur.
Hizmet tespiti davaları, iş mahkemesinde görülen uyuşmazlıkların çoğunun aksine zorunlu arabuluculuğa tabi değildir. Kamu düzenine ilişkin olduğu için taraf iradesiyle sonuçlandırılamaz; bu nedenle doğrudan dava açılır.
Nasıl ispat edilir?
Hizmet tespiti davaları ispat bakımından kendine özgü bir rejime tabidir. Dava kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim, taraflarca ileri sürülmeyen delilleri de kendiliğinden araştırır. Resen araştırma ilkesi burada geçerlidir.
Uygulamada başvurulan deliller şunlardır: işyeri kayıtları, ücret bordroları, puantaj cetvelleri, banka hesap hareketleri, Kurumun denetim raporları, aynı dönemde aynı işyerinde çalışmış ve bu durumu kayıtlarla belgelenen komşu işyeri çalışanlarının tanıklığı. Salt tanık beyanına dayanan tespitlere mahkemeler temkinli yaklaşır; tanık beyanının kayda dayalı bir unsurla desteklenmesi aranır.
5510 sayılı Kanun'un 86. maddesi, işveren ve işyeri sahiplerinin işyeri defter, kayıt ve belgelerini ilgili olduğu yılı takip eden yıl başından başlamak üzere on yıl süreyle saklamakla yükümlü olduğunu düzenler; kamu idareleri için bu süre otuz yıldır. Bu saklama yükümlülüğü, davada kayıtların mahkemece istenebilmesinin dayanağıdır.
Kurumun resen tespiti
Dava tek yol değildir. 86. maddeye göre Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca işyerinde fiilen yapılan tespitlerle ve kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatı gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemelerle çalışma belirlenebilir. Ayrıca sigortalının çalıştığı hâlde aylık prim ve hizmet belgesinin verilmediği veya kazanç ya da gün sayılarının eksik gösterildiği Kurumca tespit edilirse, hastalık ve analık sigortalarından gerekli ödemeler yapılır. Bu nedenle dava açmadan önce SGK'ya yapılacak bir ihbar ve denetim talebi, dosyaya güçlü bir delil kazandırabilir.
Diğer işçilik alacaklarıyla ilişkisi
Hizmet tespiti davası, kıdem tazminatı veya fazla mesai gibi işçilik alacaklarından ayrı bir davadır. Birinde verilen karar diğerini kendiliğinden doğurmaz; ancak tespit edilen çalışma süresi, kıdem hesabında esas alınacak süreyi doğrudan etkiler.
İşçilik alacakları davaları kural olarak zorunlu arabuluculuğa tabidir ve farklı zamanaşımı sürelerine bağlıdır. Hizmet tespiti ise beş yıllık hak düşürücü süreye tabi olduğundan, çoğu zaman önce açılması gereken davadır. Sürenin dolmasına yakın dönemde bu öncelik belirleyici olur.
Dava sonunda verilen ilam kesinleştiğinde Kurum, tespit edilen süreye ait primleri işverenden gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte tahsil eder. Sigortalının primleri ödemesi gerekmez; yükümlülük işverene aittir.
İlgili çalışma alanı: İş Hukuku, Alacak Tahsili.
Dayanak mevzuat
- 5510 s. Sosyal Sigortalar ve GSS Kanunu m.86 (prim belgeleri, hizmetin ispatı ve beş yıllık süre)
- 5510 s. Kanun m.8 (sigortalı işe giriş bildirgesi)
- 5510 s. Kanun m.102 (idari para cezaları)
- 7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu m.3 (zorunlu arabuluculuk kapsamı)
Sık sorulan sorular
Hizmet tespiti davasında süre kaç yıl?
Beş yıl. 5510 sayılı Kanun'un 86. maddesine göre süre, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlar. Bu süre hak düşürücüdür; mahkeme kendiliğinden gözetir.
Sigortam eksik günle bildirildi, dava açabilir miyim?
Evet. Dava yalnızca hiç bildirilmemiş çalışmalar için değil, gün sayısının eksik ya da kazancın düşük bildirildiği dönemler için de açılabilir.
Hizmet tespiti davası arabuluculuğa tabi mi?
Hayır. Dava kamu düzenine ilişkin olduğu ve taraf iradesiyle sonuçlandırılamayacağı için zorunlu arabuluculuk kapsamında değildir; doğrudan iş mahkemesinde açılır.
Sadece tanıkla ispat yeterli mi?
Mahkemeler salt tanık beyanına temkinli yaklaşır. Tanık beyanının işyeri kayıtları, bordro, banka hareketi veya Kurum denetim raporu gibi kayda dayalı bir unsurla desteklenmesi beklenir.
Dava kazanılırsa primleri ben mi öderim?
Hayır. Tespit edilen döneme ait primler, gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte işverenden tahsil edilir.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 21 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.