İçeriğe geç
Sularbaşı Mah., Şenyurt Sitesi, Merkez / Sivas Görüşmeler randevu ile av.betulalbayrakk@gmail.comWhatsApp
Betül AlbayrakAvukat · Sivas Barosu
  1. Ana Sayfa
  2. Makaleler

Makale

Sürekli İş Göremezlik Geliri: Oranlar, Hesaplama ve Başlangıç Tarihi

5 dk okuma

Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazası veya meslek hastalığı sonucu kalıcı kayıp doğduğunda bağlanan gelirdir. 5510 sayılı Kanun'un 19. maddesi hak kazanmanın eşiğini meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 oranında azalmış olmasına bağlar. Sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya aylık kazancının yüzde 70'i oranında gelir bağlanır; kısmi iş göremezlikte bu tutarın iş göremezlik derecesi oranındaki kısmı ödenir. Başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda olanlarda bağlama oranı yüzde 100 olarak uygulanır. Gelirin başlangıç tarihi, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi veya sağlık kurulu raporu tarihini takip eden ay başıdır.

Hak kazanma şartı: yüzde 10 eşiği

5510 sayılı Kanun'un 19. maddesi, sürekli iş göremezlik gelirinin tek bir eşiğe bağlı olduğunu gösterir. İş kazası veya meslek hastalığı sonucu oluşan hastalık ve engellilik nedeniyle, Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmeti sunucularının sağlık kurulları tarafından verilen raporlara istinaden Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır.

Burada ölçülen şey genel çalışma gücü değil, meslekte kazanma gücüdür. Aynı tıbbi tablo, yaptığı iş bakımından farklı iki sigortalıda farklı oranlara karşılık gelebilir. Oran tespiti bu nedenle hem tıbbi hem de mesleki bir değerlendirmedir.

Yüzde 10'un altında kalan kayıplarda sürekli gelir bağlanmaz; ancak tedavi ve geçici iş göremezlik ödeneğine ilişkin haklar etkilenmez. Oran, zaman içinde değişebilir: sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış olan sigortalının yeniden tedavi ettirilmesi hâlinde meslekte kazanma gücünü ne oranda yitirdiği, aynı sağlık kurullarından alınacak raporlara göre yeniden tespit olunur.

Gelirin hesabı: yüzde 70 ve derece

Kanun, sürekli iş göremezlik gelirinin sigortalının mesleğinde kazanma gücünün kaybı oranına göre hesaplanacağını belirtir. Hesap iki adımdan oluşur.

Birinci adım tam iş göremezlik hâlidir: sürekli tam iş göremezlikte sigortalıya, Kanun'un 17. maddesine göre hesaplanan aylık kazancının yüzde 70'i oranında gelir bağlanır. Bu, hesabın üst tavanını verir.

İkinci adım kısmi iş göremezliktir: sürekli kısmi iş göremezlikte sigortalıya bağlanacak gelir, tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanarak bunun iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı olarak belirlenir. Örneğin yüzde 70 üzerinden hesaplanan tutarın, tespit edilen iş göremezlik derecesine karşılık gelen kısmı ödenir. Bu yapı, hesabın iki değişkene bağlı olduğunu gösterir: 17. maddeye göre bulunan kazanç ve Kurum Sağlık Kurulunca tespit edilen derece.

Başka birinin bakımına muhtaç olma hâli

Kanun ağır sonuç doğan hâller için ayrı bir oran öngörür: sigortalının başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumda olması hâlinde bağlama oranı yüzde 100 olarak uygulanır. Bu, hesaplamanın temelini oluşturan yüzde 70'lik oranın yerine geçer ve geliri belirgin biçimde yükseltir. Bakıma muhtaçlık, sağlık kurulu raporunda ayrıca değerlendirilen bir husustur; bu nedenle raporda bu yönde bir tespitin bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Gelir ne zaman başlar?

Başlangıç tarihi, geriye dönük ödeme bakımından doğrudan sonuç doğurur. Kanun iki ayrı hâl sayar ve her ikisinde de geliri takip eden ay başından başlatır.

Birinci hâlde gelir, geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi takip eden ay başından başlar. Yani önce istirahat süresi boyunca ödenek alınmış, sonra kalıcı durum ortaya çıkmıştır.

İkinci hâlde geçici iş göremezlik tespit edilemeden doğrudan sürekli iş göremezlik durumuna girilmişse, gelir buna ait sağlık kurulu raporu tarihini takip eden ay başından başlar. Ayrıca hesaplanan gelir, günlük kazanç hesabına giren son ay ile gelir başlangıç tarihi arasında Kanun'un 55. maddesinin ikinci fıkrası hükmüne göre artırılarak belirlenir; böylece aradaki zaman farkının geliri eritmesi önlenir.

4/b sigortalıları ve prim borcu şartı

Kanun, kendi nam ve hesabına çalışanlar bakımından ek bir şart getirir. 4. maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre sigortalı sayılanlara sürekli iş göremezlik geliri bağlanabilmesi için, kendi sigortalılığından dolayı genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borçlarının ödenmiş olması zorunludur.

Bu şart 4/a kapsamındaki ücretli çalışanlar için aranmaz; onların primleri işveren tarafından bildirilip ödenir. 4/b sigortalıları bakımından ise prim borcu, hak kazanılmış bir geliri dahi fiilen ödenemez hâle getirebilir.

Uygulamada bu durum, borcun yapılandırılması veya ödenmesi sonrasında gelirin bağlanması biçiminde çözülür. Ancak başlangıç tarihi bakımından kaybın doğmaması için prim durumunun başvuru öncesinde kontrol edilmesi yararlıdır.

Gelir bağlandıktan sonra istirahat ve itiraz

Sürekli iş göremezlik geliri bağlanmış sigortalılardan, aynı engellilik veya meslek hastalığı nedeniyle istirahat raporu alanlara, yazılı istekleri üzerine Kanun'un öngördüğü koşullarla geçici iş göremezlik ödeneği de verilebilir. Yani sürekli gelir, sonradan ortaya çıkan istirahat dönemlerinin tamamen dışarıda kalması anlamına gelmez.

Oran tespitine itiraz, sürecin en belirleyici aşamasıdır. Kurum Sağlık Kurulu kararına karşı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'na itiraz edilebilir; sonuç alınamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Mahkeme, oran tespiti bakımından adli tıp kurumundan veya üniversite hastanelerinden rapor alır.

Dava sürecinde en çok tartışılan konular, kazanın iş kazası sayılıp sayılmayacağı, maluliyet oranının meslek bakımından doğru değerlendirilip değerlendirilmediği ve bakıma muhtaçlık tespitinin yapılmamış olmasıdır. Bu nedenle rapora itiraz edilirken hangi hususun eksik değerlendirildiğinin açıkça gösterilmesi gerekir.

Ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir

İş kazası veya meslek hastalığı sigortalının ölümüyle sonuçlanmışsa, sürekli iş göremezlik geliri yerine hak sahiplerine gelir bağlanması gündeme gelir. Bu gelir, ölüm aylığından ayrı bir kalemdir ve iş kazası ile meslek hastalığı sigortasından karşılanır; dolayısıyla uzun vadeli sigorta kollarındaki prim günü şartlarına bağlı değildir.

Hak sahiplerine bağlanacak gelirin paylaştırılmasında Kanun'un 34. maddesindeki esaslar uygulanır. Buna göre dul eşe kural olarak yüzde 50, aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan ve çalışmayan ya da kendi sigortalılığından gelir veya aylık almayan dul eşe yüzde 75, çocukların her birine yüzde 25 oranında pay ayrılır.

Bu nedenle ölümle sonuçlanan olaylarda yapılacak ilk iş, olayın iş kazası ya da meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağının tespitidir. Nitelendirme değiştiğinde, bağlanacak gelirin dayanağı ve şartları da bütünüyle değişir. Nitelendirmeye ilişkin uyuşmazlıklar iş mahkemesinde çözülür.

Dayanak mevzuat

  • 5510 s. Kanun m.19 (sürekli iş göremezlik geliri; %10 eşiği, %70 bağlama oranı, bakıma muhtaçlıkta %100)
  • 5510 s. Kanun m.17 (aylık ve günlük kazancın hesabı)
  • 5510 s. Kanun m.18 (geçici iş göremezlik ödeneği)
  • 5510 s. Kanun m.55/2 (gelirin artırılarak belirlenmesi)

Sık sorulan sorular

Sürekli iş göremezlik geliri için kaç oran gerekir?

Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücünün en az yüzde 10 oranında azalmış olduğunun tespiti gerekir.

Tam iş göremezlikte gelir ne kadardır?

17. maddeye göre hesaplanan aylık kazancın yüzde 70'i oranında gelir bağlanır.

Kısmi iş göremezlikte nasıl hesaplanır?

Tam iş göremezlik geliri gibi hesaplanır, sonra bunun iş göremezlik derecesi oranındaki tutarı ödenir.

Bakıma muhtaç olanlarda oran değişir mi?

Evet. Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç durumdaysa bağlama oranı yüzde 100 olarak uygulanır.

Gelir hangi tarihten başlar?

Geçici iş göremezlik ödeneğinin sona erdiği tarihi, ödenek tespit edilmemişse sağlık kurulu raporu tarihini takip eden ay başından başlar.

4/b sigortalısıyım, prim borcum var; gelir bağlanır mı?

4/b sigortalılarına gelir bağlanabilmesi için genel sağlık sigortası dahil prim ve prime ilişkin her türlü borcun ödenmiş olması zorunludur.

Av. Betül Albayrak

Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.

Bu yazı 7 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.

WhatsApp