İçeriğe geç
Sularbaşı Mah., Şenyurt Sitesi, Merkez / Sivas Görüşmeler randevu ile av.betulalbayrakk@gmail.comWhatsApp
Betül AlbayrakAvukat · Sivas Barosu
  1. Ana Sayfa
  2. Makaleler

Makale

Meslek Hastalığı Tespiti: Bildirim Süresi, Yükümlülük Süresi ve Haklar

5 dk okuma

Meslek hastalığı, sigortalının yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici ya da sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlidir. Hastalığın meslek hastalığı sayılması kendiliğinden olmaz; 5510 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunludur. Bildirim, durumun öğrenildiği günden başlayarak üç işgünü içinde yapılır. İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkan hastalıklarda yönetmelikle belirlenen yükümlülük süresi önem taşır; bu süre aşılmış olsa bile Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'nun onayıyla hastalık meslek hastalığı sayılabilir.

Meslek hastalığı nedir, nasıl tespit edilir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 14. maddesi meslek hastalığını tanımlar: sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik hâlleri.

Tanımdaki iki ölçüt belirleyicidir: hastalığın işin niteliğinden ya da yürütüm şartlarından kaynaklanması ve bu kaynağın tekrarlanan bir sebebe dayanması. Bu yönüyle meslek hastalığı, ani bir olaya bağlı olan iş kazasından ayrılır; etki zaman içinde birikerek ortaya çıkar.

Maddeye göre sigortalının çalıştığı işten dolayı meslek hastalığına tutulduğunun Kurum Sağlık Kurulu tarafından tespit edilmesi zorunludur. Tespit iki kaynağa dayanır: Kurumca yetkilendirilen sağlık hizmet sunucuları tarafından usulüne uygun düzenlenen sağlık kurulu raporu ile dayanağı tıbbi belgelerin incelenmesi ve Kurumca gerekli görüldüğü hâllerde işyerindeki çalışma şartlarını ve buna bağlı tıbbi sonuçları ortaya koyan denetim raporları ile diğer belgelerin incelenmesi.

İşyeri incelemesi neden önemli?

Tıbbi tablo tek başına yeterli olmayabilir; hastalığın işle bağı kurulmalıdır. Maddenin işyerindeki çalışma şartlarına ilişkin denetim raporlarını ayrı bir inceleme kalemi olarak sayması bundandır. Maruz kalınan etkenin işyerinde bulunduğunun tespiti, nedensellik bağının en güçlü dayanağıdır. Bu nedenle başvuruda çalışılan bölüm, kullanılan madde ve makineler, maruziyet süresi ve varsa ölçüm kayıtlarının Kurum'a sunulması süreci doğrudan etkiler.

Bildirim: üç işgünü kuralı

Kanun bildirim yükümlülüğünü ve süresini açıkça düzenler. 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi ile 5. madde kapsamındaki sigortalılar bakımından bildirim, sigortalının meslek hastalığına tutulduğunu öğrenen veya bu durum kendisine bildirilen işveren tarafından yapılır.

4/b kapsamındaki sigortalılar bakımından ise bildirim sigortalının kendisi tarafından yapılır. Her iki hâlde de süre aynıdır: bu durumun öğrenildiği günden başlayarak üç işgünü içinde, iş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ile Kurum'a bildirim zorunludur.

Bu yükümlülüğü yerine getirmeyen ya da yazılı olarak bildirilen hususları kasten eksik veya yanlış bildiren işverene, Kurumca bu durum için yapılmış bulunan masraflar ile ödenmişse geçici iş göremezlik ödenekleri rücû edilir. Yani bildirimi atlamak işveren bakımından mali sorumluluk doğurur. Bildirimler üzerine gerekli soruşturmalar, Kurumun denetim ve kontrol ile yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla yaptırılabilir.

İşten ayrıldıktan sonra çıkan hastalık: yükümlülük süresi

Meslek hastalıklarının çoğu, maruziyetin sona ermesinden yıllar sonra belirti verir. Kanun bu durumu ayrıca düzenler: hastalık, sigortalının eski işinden kaynaklanmışsa, Kanun'la sağlanan haklardan yararlanabilmesi için eski işinden fiilen ayrılmasıyla hastalığın meydana çıkması arasında, bu hastalık için Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikte belirtilen süreden daha uzun bir zamanın geçmemiş olması şarttır.

Bu süre uygulamada yükümlülük süresi olarak adlandırılır ve her hastalık için ayrı belirlenir. Bu durumdaki kişiler gerekli belgelerle Kurum'a müracaat edebilirler.

Kanun önemli bir esneklik de tanır. Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla belirlendiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin işyerindeki inceleme sonunda tespit edildiği hâllerde, meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile söz konusu hastalık, Kurumun veya ilgilinin başvurusu üzerine Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'nun onayı ile meslek hastalığı sayılabilir. Dolayısıyla süre geçmiş olsa dahi başvuru yolu tamamen kapanmaz.

Meslek hastalığı tespit edilirse hangi haklar doğar?

Meslek hastalığı, kısa vadeli sigorta kolları içinde yer alır ve tespiti hâlinde birden fazla hak doğurur. İlk olarak geçici iş göremezlik ödeneği gündeme gelir: Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alınmış olması şartıyla, meslek hastalığı nedeniyle iş göremezliğe uğrayan sigortalıya her gün için ödenek verilir.

Ödenek tutarı tedavi biçimine göre değişir. Kanun'un 18. maddesine göre meslek hastalığı hâlinde verilecek geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde 17. maddeye göre hesaplanacak günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisidir.

İkinci hak, kalıcı sonuç doğan hâllerde sürekli iş göremezlik geliridir. Kurum Sağlık Kurulunca meslekte kazanma gücü en az yüzde 10 oranında azalmış bulunduğu tespit edilen sigortalı sürekli iş göremezlik gelirine hak kazanır. Ayrıca sağlık yardımları ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanması da meslek hastalığı sigortasının kapsamındadır.

Tazminat davası ayrı bir yoldur

Kurum tarafından sağlanan gelir ve ödenekler, işverenin kusuru bulunduğu hâllerde açılacak maddi ve manevi tazminat davasının yerine geçmez. Meslek hastalığının işverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini ihlalinden kaynaklandığı ileri sürülüyorsa, Kurum'dan alınan gelir ve ödenekler mahsup edilmek üzere ayrıca tazminat istenebilir. Bu dava iş mahkemesinde görülür ve kusur ile zararın ispatı bilirkişi incelemesine dayanır.

Başvuru reddedilirse ne yapılabilir?

Uygulamada en sık karşılaşılan sonuç, hastalığın meslek hastalığı sayılmaması ya da meslekte kazanma gücü kaybı oranının düşük tespit edilmesidir. Kurum Sağlık Kurulu kararına karşı Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'na itiraz yolu bulunur; bu kurul, yükümlülük süresinin aşıldığı hâllerde de onay vermeye yetkilidir.

İdari yollar tükendiğinde dava yolu açıktır. Meslek hastalığının tespiti ve oran uyuşmazlıkları iş mahkemesinde görülür; mahkeme adli tıp veya üniversite hastanesi bünyesinde oluşturulacak kurullardan rapor alabilir.

Sürecin en kırılgan noktası delillerdir. Çalışılan işyerinin kapanmış olması, maruziyet ölçümlerinin bulunmaması ya da sigortasız çalışılmış olması nedensellik bağının kurulmasını güçleştirir. Böyle hâllerde önce hizmet tespiti davasıyla çalışmanın ortaya konulması, ardından meslek hastalığı tespitine geçilmesi gerekebilir. Bu nedenle başvuru öncesinde çalışma geçmişinin ve tıbbi belgelerin bir arada değerlendirilmesi önemlidir.

Dayanak mevzuat

  • 5510 s. Kanun m.14 (meslek hastalığının tanımı, tespiti, bildirimi ve yükümlülük süresi)
  • 5510 s. Kanun m.17 (günlük kazancın hesabı)
  • 5510 s. Kanun m.18 (geçici iş göremezlik ödeneği; yatarak yarısı, ayaktan üçte ikisi)
  • 5510 s. Kanun m.19 (sürekli iş göremezlik geliri; en az %10 meslekte kazanma gücü kaybı)

Sık sorulan sorular

Meslek hastalığını kim tespit eder?

Kurum Sağlık Kurulu. Yetkilendirilen sağlık hizmet sunucularının sağlık kurulu raporu ve tıbbi belgeler ile gerekli görülürse işyeri denetim raporları incelenerek karar verilir.

Bildirim süresi ne kadar?

Durumun öğrenildiği günden başlayarak üç işgünü. 4/a sigortalılarında bildirimi işveren, 4/b sigortalılarında sigortalının kendisi yapar.

İşten ayrıldıktan sonra ortaya çıkan hastalık meslek hastalığı sayılır mı?

Sayılabilir. İşten fiilen ayrılma ile hastalığın ortaya çıkması arasında yönetmelikte belirtilen yükümlülük süresinden daha uzun süre geçmemiş olmalıdır.

Yükümlülük süresi geçtiyse hiç hak yok mu?

Var. Klinik ve laboratuvar bulguları belirlenmiş ve etken işyeri incelemesinde tespit edilmişse, süre aşılmış olsa da Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu'nun onayıyla meslek hastalığı sayılabilir.

Meslek hastalığında rapor parası ne kadar?

Geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavilerde üçte ikisidir.

İşveren bildirim yapmazsa ne olur?

Kurumca bu durum için yapılan masraflar ile ödenmişse geçici iş göremezlik ödenekleri işverene rücû edilir.

Av. Betül Albayrak

Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.

Bu yazı 7 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.

WhatsApp