İçeriğe geç
Sularbaşı Mah., Şenyurt Sitesi, Merkez / Sivas Görüşmeler randevu ile av.betulalbayrakk@gmail.comWhatsApp
Betül AlbayrakAvukat · Sivas Barosu
  1. Ana Sayfa
  2. Makaleler

Makale

İsteğe Bağlı Sigorta: Şartlar, Prim Oranı ve Ev Hanımlarına Emeklilik Yolu

5 dk okuma

İsteğe bağlı sigorta, 5510 sayılı Kanun'un 50. maddesinde tanımlandığı üzere kişilerin isteğe bağlı olarak prim ödemek suretiyle uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tabi olmalarını sağlayan sigortadır. Çalışmayan ya da ay içinde 30 günden az çalışan kişiler için emeklilik yolunu açık tutar; uygulamada en çok ev hanımları ve düzensiz çalışanlar bakımından gündeme gelir. Prim, prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında sigortalının kendi seçtiği aylık kazancın yüzde 33'üdür; bunun yüzde 21'i malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, yüzde 12'si genel sağlık sigortası primidir. Sigortalılık, müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden başlar.

İsteğe bağlı sigorta nedir?

5510 sayılı Kanun'un 50. maddesi isteğe bağlı sigortayı, kişilerin isteğe bağlı olarak prim ödemek suretiyle uzun vadeli sigorta kollarına ve genel sağlık sigortasına tabi olmalarını sağlayan sigorta olarak tanımlar.

Tanımdaki "uzun vadeli sigorta kolları" ifadesi kapsamı gösterir: malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları. Buna genel sağlık sigortası eklenir. Kısa vadeli sigorta kolları, yani iş kazası ve meslek hastalığı ile hastalık ve analık sigortası, isteğe bağlı sigortanın kapsamında değildir.

Bu kapsam, isteğe bağlı sigortanın ne işe yaradığını da açıklar: amaç emeklilik hakkının korunması ve sağlık güvencesinin sürdürülmesidir. Ödenen primler sigortalılık süresine ve prim ödeme gün sayısına sayılır; böylece yaşlılık aylığı için gereken gün sayısına ulaşmak mümkün olur.

Dört şart

Kanun, 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanun'la değişik ikinci fıkrada şartları sayar. Önce kapsam belirlenir: Türkiye'de ikamet edenler ile Türkiye'de ikamet etmekte iken sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmamış ülkelerdeki Türk vatandaşları isteğe bağlı sigortalı olabilir.

Birinci şart, bu Kanun'a tabi zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmamak veya sigortalı olarak çalışmakla birlikte ay içerisinde 30 günden az çalışmak ya da tam gün çalışmamaktır. Bu, isteğe bağlı sigortanın tam zamanlı çalışanlara açık olmadığını, buna karşılık kısmi süreli çalışanlara açık olduğunu gösterir.

İkinci şart, kendi sigortalılığı nedeniyle aylık bağlanmamış olmaktır. Üçüncü şart 18 yaşını doldurmuş bulunmaktır. Dördüncü şart ise isteğe bağlı sigorta talep dilekçesiyle Kurum'a başvuruda bulunmaktır. Dört şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir.

Ay içinde 30 günden az çalışanlar

Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar ya da çağrı üzerine çalışanlar bakımından bu hüküm özel önem taşır. Ay içinde eksik kalan günler isteğe bağlı sigorta primi ödenerek tamamlanabilir; böylece prim ödeme gün sayısı kesintisiz işler. Eksik günlerin borçlanma yoluyla tamamlanması ise ayrı bir imkândır ve Kanun'un 41. maddesinde düzenlenmiştir. Hangi yolun daha elverişli olduğu, ödenecek tutar ve sigortalılık niteliği bakımından farklılık gösterir.

Prim oranı: yüzde 33

Kanun'un 52. maddesi prim oranını ve dağılımını belirler. İsteğe bağlı sigorta primi, 82. maddeye göre belirlenen prime esas kazancın alt sınırı ile üst sınırı arasında, sigortalı tarafından belirlenen prime esas aylık kazancın yüzde 33'üdür.

Bu oranın dağılımı maddede açıkça gösterilmiştir: yüzde 21'i malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi, yüzde 12'si genel sağlık sigortası primidir. Dolayısıyla ödenen primin üçte birinden fazlası sağlık güvencesine karşılık gelir.

Kazancın sigortalı tarafından seçilmesi, maliyetin de seçilebildiği anlamına gelir. Alt sınırdan ödeme en düşük maliyeti verir; ancak aylık hesabına katkısı da buna göre olur. Üst sınıra kadar yükseltmek mümkündür. Bu seçim her ay yeniden yapılabileceği için, prim yükü kişinin bütçesine göre ayarlanabilir.

Genel sağlık sigortası yönü

Kanun önemli bir kural koyar: isteğe bağlı sigortalı olanlar, bakmakla yükümlü olunan kişi olsa dahi, 60. maddenin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır ve genel sağlık sigortası primini de ödemekle yükümlüdürler.

Bunun pratik sonucu şudur: eşi üzerinden sağlık güvencesi bulunan bir kişi isteğe bağlı sigortalı olduğunda, artık kendi adına genel sağlık sigortalısı sayılır ve primin yüzde 12'lik kısmını da öder. Yani sadece emeklilik primi ödeyip sağlık primini dışarıda bırakmak mümkün değildir.

Yabancı ülke vatandaşları bakımından bir istisna vardır: Türkiye'de yerleşik olma hâli bir yılı doldurmadıkça genel sağlık sigortası primi alınmaz ve bu kişiler genel sağlık sigortalısı sayılmaz. Bu süre dolduktan sonra genel kural işler.

Başlangıç, sona erme ve sürelerin değerlendirilmesi

Kanun'un 51. maddesi başlangıç tarihini net biçimde belirler: isteğe bağlı sigortalılık, müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlar. Geriye dönük başlatma kural olarak mümkün değildir; bu nedenle başvurunun geciktirilmemesi önemlidir.

Ödenen primlerin değerlendirilmesi bakımından maddede şu kural yer alır: isteğe bağlı sigorta primi ödenmiş süreler, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile genel sağlık sigortası hükümlerinin uygulamasında dikkate alınır. Süreler, maddenin üçüncü fıkrası hükmü saklı olmak üzere değerlendirilir; bu fıkraya ilişkin ibare 13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanun'un 32. maddesiyle değiştirilmiştir.

Primlerin ödenmemesi hâlinde isteğe bağlı sigortalılık sona erer; sonradan yeniden başvurulabilir ancak başlangıç tarihi yeni başvuruya göre belirlenir. Aradaki boşluk sigortalılık süresine sayılmaz. Bu nedenle emeklilik planı yapılırken, prim ödemelerinin kesintisizliği gün sayısı kadar önemlidir.

Ev hanımları için ne anlama geliyor?

Hiç sigortalı çalışması olmayan ya da az sayıda prim günü bulunan kişiler bakımından isteğe bağlı sigorta, emeklilik için tek yol olabilir. 18 yaşını doldurmuş, zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışmayan ve kendi sigortalılığından aylık bağlanmamış bir kişi başvurabilir. Doğum borçlanması ile birlikte değerlendirildiğinde, geçmişte sigortalı çalışması bulunan ve doğum nedeniyle ara veren kişiler için gün sayısı belirgin biçimde artabilir. Bu nedenle başvuru öncesinde hizmet dökümünün incelenmesi ve borçlanma imkânlarının hesaba katılması yararlıdır.

Dayanak mevzuat

  • 5510 s. Kanun m.50 (isteğe bağlı sigortanın tanımı ve şartları; ikinci fıkra Değişik: 17/4/2008 - 5754/30)
  • 5510 s. Kanun m.51 (başlangıç ve sona erme; Değişik: 17/4/2008 - 5754/31; 13/2/2011 - 6111/32)
  • 5510 s. Kanun m.52 (prim oranı %33; %21 MYÖ, %12 GSS; Değişik: 17/4/2008 - 5754/32)
  • 5510 s. Kanun m.82 (prime esas kazancın alt ve üst sınırı)
  • 5510 s. Kanun m.41 (hizmet borçlanması; doğum ve eksik gün borçlanması)

Sık sorulan sorular

İsteğe bağlı sigorta primi ne kadar?

Prime esas kazancın alt ve üst sınırı arasında sigortalının kendi seçtiği aylık kazancın yüzde 33'ü. Bunun yüzde 21'i malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları, yüzde 12'si genel sağlık sigortası primidir.

Çalışırken isteğe bağlı sigortalı olunabilir mi?

Zorunlu sigortalı olmayı gerektirecek şekilde çalışılmamalıdır. Ancak ay içinde 30 günden az çalışanlar ya da tam gün çalışmayanlar isteğe bağlı sigortalı olabilir.

Kaç yaşından itibaren başvurulabilir?

18 yaşını doldurmuş olmak şarttır.

Sigortalılık hangi tarihte başlar?

Müracaatın Kurum kayıtlarına intikal ettiği tarihi takip eden günden itibaren başlar.

Eşim üzerinden sağlık güvencem var, yine GSS primi öder miyim?

Evet. İsteğe bağlı sigortalılar, bakmakla yükümlü olunan kişi olsa dahi 60/1-b kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır ve GSS primini de ödemekle yükümlüdür.

İsteğe bağlı sigorta iş kazası sigortasını kapsar mı?

Kapsamaz. İsteğe bağlı sigorta uzun vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortasını kapsar; iş kazası ve meslek hastalığı gibi kısa vadeli kollar dışındadır.

Av. Betül Albayrak

Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.

Bu yazı 10 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.

WhatsApp