Genel sağlık sigortası, 5510 sayılı Kanun'un 60. maddesiyle kapsam bakımından geniş bir çerçeveye oturtulmuştur: diğer bentler dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar da genel sağlık sigortalısı sayılır. Primi kimin ödeyeceği gelir testine bağlıdır. Aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olanların primi devlet tarafından karşılanır; bu eşiğin üzerinde kalanlar prime esas kazancın yüzde 3'ü oranında prim öder. Sağlık hizmetinden yararlanmak için son bir yılda 30 gün prim ve belirli gruplarda 60 günden fazla borcun bulunmaması aranır.
Kim genel sağlık sigortalısı sayılır?
5510 sayılı Kanun'un 60. maddesi, genel sağlık sigortalılığını bentler hâlinde sayar ve sonunda kapsayıcı bir hüküm getirir: yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar da genel sağlık sigortalısı sayılır. Bu, uygulamada (g) bendi olarak bilinen gruptur.
Tescil sırası önemlidir. Maddeye göre bazı gruplarda öncelikle kişinin, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi olup olmadığına bakılır. Bakmakla yükümlü olunan kişi ise ayrı bir tescil yapılmaz; eş veya ana baba üzerinden sağlık güvencesi devam eder.
Bu sıralama, pek çok kişinin kendiliğinden (g) bendi kapsamına alınmasının da sebebidir: bakmakla yükümlü olunan kişi olma durumu sona erdiğinde, kişi başka bir kapsamda değilse doğrudan genel sağlık sigortalısı sayılır ve prim yükümlülüğü doğar.
Gelir testi: asgari ücretin üçte biri
Primi kimin ödeyeceği gelir testiyle belirlenir. Kanun'un 60. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendine göre; harcamaları, taşınır ve taşınmazları ile bunlardan doğan hakları da dikkate alınarak, Kurumca belirlenecek test yöntemleri ve veriler kullanılarak tespit edilecek aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar bu bent kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.
Bu bent kapsamına girenlerin primi devlet tarafından ödenir; kişi prim ödemez. Eşiğin üzerinde kalanlar ise (g) bendi kapsamında kendi primini öder. Dolayısıyla gelir testi, prim ödemek ile ödememek arasındaki sınırı çizer.
Testte yalnızca beyan edilen gelir değil; harcamalar, taşınır ve taşınmazlar ile bunlardan doğan haklar da dikkate alınır. Ayrıca aile bütün olarak değerlendirilir ve bulunan toplam gelir kişi sayısına bölünür. Bu nedenle hanede yaşayan kişi sayısı ve hane üyelerinin gelirleri sonucu doğrudan etkiler.
Gelir tespiti yapılmaksızın kapsama girenler
Kanun bazı gruplar için test şartını kaldırır. Genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar, gelir tespiti yapılmaksızın kapsamdadır. Ayrıca ana veya babası üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmayanlardan lise ve dengi öğrenimden mezun olanlar 20 yaşını, yükseköğrenimden mezun olanlar 25 yaşını geçmemek ve genel sağlık sigortalısı olmamak şartıyla, mezun oldukları tarihi izleyen günden itibaren iki yıl süreyle gelir tespiti yapılmaksızın kapsamda sayılır. Yeni mezunların iki yıl boyunca prim borcu doğmadan sağlık güvencesine sahip olmasının dayanağı budur.
Prim oranı: yüzde 3
Gelir testi sonucunda eşiğin üzerinde kalan ve (g) bendi kapsamında sayılanların prim oranı, 23/2/2017 tarihli ve 6824 sayılı Kanun'un 15. maddesiyle eklenen cümleyle belirlenmiştir: 60. maddenin birinci fıkrasının (g) bendine tabi olanlar için genel sağlık sigortası primi, prime esas kazancın yüzde 3'üdür. Bu oranı yüzde 12'ye kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
Bu düzenleme öncesinde oran gelir dilimlerine göre değişiyordu ve yüksek tutarlar doğuyordu. 2017 değişikliği oranı tek bir orana indirmiş ve prime esas kazanç alt sınırına bağlamıştır. Bu nedenle (g) bendi kapsamındaki aylık prim, asgari ücretin yüzde 3'ü düzeyindedir.
Karşılaştırma için: kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına tabi olanlar bakımından genel sağlık sigortası primi, 82. maddenin birinci fıkrasına göre hesaplanan prime esas kazancın yüzde 12,5'idir. İsteğe bağlı sigortalılarda ise genel sağlık sigortası primi yüzde 12'dir.
Sağlık hizmetinden yararlanma: 30 gün ve 60 gün kuralları
Kapsamda olmak ile sağlık hizmetinden yararlanabilmek ayrı şeylerdir. Kanun'un 67. maddesi iki ek şart getirir ve bunların istisnalarını da sayar.
Birinci şart prim gününe ilişkindir: genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin, sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu tarihten önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası prim ödeme gün sayısının olması gerekir. 60. maddenin birinci fıkrasının (c) ve (f) bentleri ile aynı maddenin onikinci, onüçüncü ve ondördüncü fıkraları bu şartın dışındadır.
İkinci şart borca ilişkindir ve yalnızca belirli gruplara uygulanır: 60. maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendi ile (g) bendine tabi olanlar bakımından, yukarıdaki 30 gün şartıyla birlikte, sağlık hizmeti sunucusuna başvurduğu tarihte 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'un 48. maddesine göre tecil ve taksitlendirilerek tecil ve taksitlendirmeleri devam edenler hariç, 60 günden fazla prim ve prime ilişkin borcunun bulunmaması gerekir.
Şartların aranmadığı hâller
Kanun, insani ve kamusal gerekçelerle geniş bir istisna listesi öngörür. 18 yaşını doldurmamış olan kişiler, tıbben başkasının bakımına muhtaç olan kişiler, trafik kazası hâlleri, acil hâller, iş kazası ile meslek hastalığı hâlleri, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar, madde bağımlılığı tedavisine yönelik sağlık hizmetleri, 63. maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri gereğince sağlanan sağlık hizmetleri ile 75. maddede sayılan afet ve savaş ile grev ve lokavt hâli bu şartların dışındadır. Yani prim borcu bulunsa dahi bu hâllerde sağlık hizmeti verilir. Trafik kazası hâllerinin bu listeye alınması 13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanun'un 36. maddesiyle olmuştur.
Prim borcu birikmişse ne yapılabilir?
Kendiliğinden tescil edilen (g) bendi kapsamındaki kişilerin en sık yaşadığı sorun, haberi olmadan biriken prim borcudur. Bakmakla yükümlü olunan kişi olma durumunun sona erdiği tarihten itibaren tescil yapıldığı için, borç geriye dönük olarak doğar.
Burada atılacak ilk adım gelir testi başvurusudur. Test sonucunda aile içindeki kişi başına gelir asgari ücretin üçte birinden az çıkarsa, kişi (c) bendi kapsamına geçer ve primi devlet tarafından ödenir. Testin geriye dönük etkisi ve tescil tarihinden itibaren uygulanıp uygulanmayacağı, borcun büyüklüğünü doğrudan belirler.
İkinci adım, borcun 6183 sayılı Kanun'un 48. maddesine göre tecil ve taksitlendirilmesidir. Taksitlendirmeleri devam edenler 60 günlük borç sınırının dışında tutulduğundan, taksitlendirme sağlık hizmetinden yararlanmayı yeniden mümkün kılar. Kurum işlemlerine karşı itiraz sonuçsuz kalırsa iş mahkemesinde dava açılabilir; tescilin tarihi, gelir testinin sonucu ve bakmakla yükümlülük durumunun ne zaman sona erdiği bu davaların temel tartışma konularıdır.
Dayanak mevzuat
- 5510 s. Kanun m.60/1-c-1 (gelir testi; asgari ücretin üçte biri eşiği)
- 5510 s. Kanun m.60/1-g (diğer bentler dışında kalan vatandaşlar)
- 5510 s. Kanun m.67 (sağlık hizmetinden yararlanma şartları; Değişik: 17/4/2008 - 5754/42; trafik kazası ibaresi Ek: 13/2/2011 - 6111/36)
- 5510 s. Kanun m.81/1-f (GSS prim oranları; (g) bendi için %3, Ek cümle: 23/2/2017 - 6824/15)
- 6183 s. Kanun m.48 (tecil ve taksitlendirme)
Sık sorulan sorular
GSS gelir testinde eşik nedir?
Aile içindeki geliri kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olanlar (c) bendi kapsamına girer ve primi devlet öder.
Gelir testinde nelere bakılır?
Harcamalar, taşınır ve taşınmazlar ile bunlardan doğan haklar da dikkate alınarak Kurumca belirlenen test yöntemleri ve veriler kullanılır; aile toplam geliri kişi sayısına bölünür.
Kendi primimi ödüyorsam oran kaçtır?
60/1-g kapsamında olanlar için genel sağlık sigortası primi prime esas kazancın yüzde 3'üdür. Bu oranı yüzde 12'ye kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
Sağlık hizmetinden yararlanmak için kaç gün prim gerekir?
Başvuru tarihinden önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün genel sağlık sigortası primi.
Prim borcum varsa hastaneye gidemez miyim?
60/1-a-2 ve (g) bendi kapsamındakilerde 60 günden fazla borç engel olur; ancak acil hâller, trafik kazası, iş kazası, 18 yaş altı, bakıma muhtaçlık ve bulaşıcı hastalık gibi hâllerde bu şart aranmaz.
Yeni mezunlar prim ödüyor mu?
Lise ve dengi mezunları 20, yükseköğrenim mezunları 25 yaşını geçmemek şartıyla mezuniyeti izleyen günden itibaren iki yıl süreyle gelir tespiti yapılmaksızın kapsamdadır.

Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 10 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.
