Gazi Hakları ve Şeref Aylığı: Kimler Yararlanır?

Gazi hakları tek bir kanunda toplanmamıştır; 1005 sayılı Kanun'daki şeref aylığı, 2330 sayılı Kanun'daki nakdi tazminat ve aylık, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'ndaki istihdam hakkı gibi ayrı düzenlemelerden oluşur. Hangi hakkın doğduğu, olayın niteliğine ve kişinin statüsüne göre değişir.

Gazi hakları hangi kanunlarda düzenlenir?

Türk hukukunda “gazi” tek bir kanunda tanımlanıp bütün sonuçları orada sayılmış değildir. Haklar birkaç ayrı kanuna dağılmıştır ve her birinin kendi kapsamı vardır.

Bunların başlıcaları şunlardır: 1005 sayılı Kanun (şeref aylığı), 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu ve sosyal güvenlik mevzuatındaki vazife malullüğü hükümleri.

Bu dağınıklığın pratik sonucu şudur: aynı kişi bir kanundan yararlanırken diğerinin kapsamına girmeyebilir. Hangi hakkın doğduğunu belirleyen şey unvandan çok, olayın hangi kanunun tanımına uyduğudur.

Bu nedenle başvurudan önce olayın niteliğinin, görevin türünün ve verilen raporların hangi kanuna dayandığının tespit edilmesi gerekir.

Şeref aylığı kimlere bağlanır?

Şeref aylığının dayanağı 1005 sayılı Kanun'dur ve kapsamı maddede tek tek sayılmıştır. Birinci maddenin 30/3/2023 tarihli ve 7447 sayılı Kanun'la değişik fıkrasına göre hak sahipleri üç gruptur.

Birincisi, Millî Mücadele'ye iştirak eden ve bu sebeple kendilerine İstiklal Madalyası verilmiş bulunan Türk vatandaşları. İkincisi, 1950 yılında Türk Tugayı'nın Kore'ye ayak bastığı Ekim ayında başlamak ve 1953 yılı Pan-Munjon Ateşkes Anlaşması'na kadar Kore'de fiilen savaşa katılmış olanlar. Üçüncüsü, 1974 yılında Temmuz 1. ve Ağustos 2. Barış Harekâtı'na Kıbrıs'ta fiilen görev alarak katılmış olanlar.

Maddede “fiilen savaşa katılmış” ve “fiilen görev alarak katılmış” ifadeleri geçtiği için, ilgili dönemde askerlik yapmış olmak tek başına yeterli görülmez; harekâta fiilen katılımın belgelenmesi aranır.

Bu aylık ömür boyudur: hak sahiplerine hayatta bulundukları sürece, vatani hizmet tertibinden aylık bağlanır.

Şeref aylığı ne kadar?

Tutar sabit bir rakam değil, asgari ücrete bağlıdır. 1005 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre aylık, 30 günlük net asgari ücret tutarındadır. Bu bağlama biçimi 30/3/2023 tarihli ve 7447 sayılı Kanun'la getirilmiştir; önceki düzenlemede tutar gösterge rakamına bağlıydı.

Asgari ücret her yıl yeniden belirlendiği için şeref aylığı da kendiliğinden güncellenir. 2026 yılında net asgari ücret 28.075,50 TL olduğundan, aylık da bu tutara karşılık gelir.

Hak sahibinin ölümü hâlinde aylık, dul eşe %75 oranında bağlanır. Ancak dul eşin tekrar evlenmesi hâlinde aylık kesilir.

Maddede önemli bir koruma vardır: vatani hizmet tertibinden bağlanan aylıklar hiçbir suretle haczedilemez. Yani bu aylık, kişinin borçları nedeniyle icra takibine konu edilemez.

Nakdi tazminat ve aylık: 2330 sayılı Kanun kimleri kapsar?

2330 sayılı Kanun, görev sırasında yaralanan, engelli hâle gelen veya ölen kişilere ödenecek nakdi tazminat ile bağlanacak aylığı düzenler. Kapsamı 23/3/2023 tarihli ve 7442 sayılı Kanun'la genişletilmiştir.

Maddenin yürürlükteki hâline göre kapsamda şunlar vardır: barışta güven ve asayişi korumak, kaçakçılığı men, takip ve tahkikle, trafik ve yol güvenliğini veya tutuklu ve hükümlülerin sevk ve nakillerini sağlamakla görevli olanlar.

Ayrıca Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatında bulunan patlayıcı maddelerin incelenmesi, muhafazası, nakli, imha edilmesi ve zararsız hâle getirilmesi işlemlerinde görevlendirilenler de kapsamdadır.

2023 değişikliğinin en dikkat çekici yanı şudur: **orman yangınlarını söndürme çalışmalarında fiilen görevli olanlar** ile yetkililerce kendilerine bu kapsamda görev verilen kamu görevlileri ve **gönüllüler** de kanun kapsamına alınmıştır. Yani orman yangınında görevlendirilen bir gönüllünün yaralanması hâlinde de bu kanun uygulanır.

Kanun, kişilerin görevlerinden dolayı ya da görevleri sona ermiş olsa bile yaptıkları hizmet nedeniyle maruz kaldıkları yaralanma veya hastalık sonucu ölmeleri ya da engelli hâle gelmeleri hâllerini kapsar. Görevin sona ermiş olması tek başına hakkı ortadan kaldırmaz.

Terör olayları: 3713 sayılı Kanun ne diyor?

Terörle Mücadele Kanunu'nun 21. maddesi, kamu görevlilerinden yurt içinde ve yurt dışında görevlerini ifa ederlerken veya sıfatları kalkmış olsa bile bu görevlerini yapmalarından dolayı terör eylemlerine muhatap olarak yaralanan, engelli hâle gelen, ölen veya öldürülenler hakkında 2330 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağını belirtir.

Yani terör olaylarında doğan haklar, doğrudan 2330 sayılı Kanun'un sistemi üzerinden işler. İki kanun birbirinden kopuk değildir, biri diğerine yollama yapar.

“Sıfatları kalkmış olsa bile” ifadesi önemlidir: görevden ayrılmış bir kişi, eski görevi nedeniyle terör eylemine muhatap olursa bu hükümlerden yararlanabilir.

İstihdam hakkı: bir yakına kamuda atanma

Gazi haklarının en çok sorulanı istihdam hakkıdır. Dayanağı, Terörle Mücadele Kanunu'nun Ek 1. maddesidir. Madde 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun'la yeniden düzenlenmiş, birinci fıkrası 14/4/2016 tarihli ve 6704 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir.

Maddeye göre 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun eki (I), (II), (III) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan kamu kurum ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları, il özel idareleri, belediyeler ve bağlı kuruluşları ile özel kanunla kurulan diğer her türlü kamu kurum ve kuruluşları, hak sahiplerini atamak **zorundadır**.

Atama; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi memur kadroları ile sözleşmeli personel pozisyonlarına ve sürekli işçi kadrolarına yapılır. Süreç, hak sahipliğinin ilgili bakanlıkça belirlenmesi ve kura sonucu atama teklifi yapılmasıyla yürür.

Maddede hak sahipliği sonucunu doğuran durumlar ayrıca sayılmıştır; bunlar arasında 5434 sayılı Kanun'un mülga 64. maddesi ile 5510 sayılı Kanun'un 47. maddesinin sekizinci fıkrası kapsamında vazife malullüğü hâlleri yer alır.

Yani istihdam hakkı herkese değil, kanunda sayılan belirli statülerdeki hak sahiplerine tanınmıştır. Başvurudan önce kişinin hangi bende girdiğinin tespiti gerekir.

Başvuru reddedilirse ne yapılır?

Gazilik, vazife malullüğü ve bunlara bağlı aylık talepleri idari işlemle sonuçlanır. Talebin reddi, eksik oran tespiti veya başvurunun kapsam dışı sayılması birer idari işlemdir.

Bu işlemlere karşı idari yargıda iptal davası açılabilir. Dava açma süresi kısadır ve işlemin tebliğinden itibaren işler; süre kaçırıldığında işlem kesinleşir.

Uyuşmazlıkların önemli bir kısmı maluliyet oranının tespitinden doğar. Oran, bağlanacak aylığı ve bazı hakların doğup doğmayacağını doğrudan etkilediği için, sağlık kurulu raporlarına itiraz yolu ayrıca değerlendirilmelidir.

Bir başka tartışma konusu, olayın hangi kanun kapsamında sayılacağıdır. Aynı olay bir kanunun kapsamına girerken diğerine girmeyebilir; başvurunun doğru dayanakla yapılması sonucu belirler.

Gazi haklarına ilişkin dosyalarda sonuç büyük ölçüde olayın niteliğine, raporlara ve başvurunun dayandırıldığı kanun hükmüne bağlıdır. Süreler kısa ve işlemler kesinleşmeye elverişli olduğundan, red kararı tebliğ edildiğinde vakit kaybetmeden bir avukata danışılmasında yarar vardır.

İlgili çalışma alanı: İdare Hukuku.

Dayanak mevzuat

• 1005 sayılı Kanun m.1 (şeref aylığı; 7447 sayılı Kanun'la değişik)
• 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun m.1 (7442 sayılı Kanun'la değişik)
• 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m.21
• 3713 sayılı Kanun Ek m.1 (istihdam hakkı)
• 5510 sayılı Kanun m.47 (vazife malullüğü)
• 5018 sayılı Kanun eki cetveller

Av. Betül Albayrak

Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.

Bu yazı 3 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.