Engellilere tanınan vergi avantajları tek bir kanunda toplanmamıştır. Gelir Vergisi Kanunu'nun 31. maddesi, çalışma gücü kaybına göre üç dereceli bir engellilik indirimi öngörür ve belirlenen aylık tutarlar hizmet erbabının ücretinden indirilir. Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 7. maddesi ise taşıt alımında istisna tanır; bu istisnanın bir bendi Anayasa Mahkemesi'nin 22/4/2025 tarihli kararıyla iptal edilmiş ve 2/4/2026 tarihli Kanun'la yeniden düzenlenmiştir. İstisnadan yararlanılarak alınan taşıtın beş yıldan önce elden çıkarılması hâlinde vergi doğar.
Engellilik indirimi: üç derece
Gelir Vergisi Kanunu'nun 9/4/2003 tarihli ve 4842 sayılı Kanun'la değişik 31. maddesi, engellilik derecelerini çalışma gücü kaybına göre belirler.
Buna göre çalışma gücünün asgari yüzde 80'ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgari yüzde 60'ını kaybetmiş bulunan ikinci derece engelli, asgari yüzde 40'ını kaybetmiş bulunan ise üçüncü derece engelli sayılır.
Derecelere göre belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir. Bu bir vergi iadesi değil, matrahtan indirimdir: vergiye tabi gelir azalır, dolayısıyla ödenecek gelir vergisi düşer. Maddede yazılı tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için, başvuru yapılacak yıla ait güncel tutarın kontrol edilmesi gerekir.
Derece nasıl tespit edilir?
Madde, engellilik derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usullerin Maliye, Sağlık ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik bakanlıklarınca müştereken hazırlanacak bir yönetmelikle belirleneceğini düzenler. Tespit, yetkili sağlık kuruluşlarından alınan engelli sağlık kurulu raporuna dayanır. Rapordaki oran, hangi dereceye girileceğini ve dolayısıyla indirim tutarını doğrudan belirler.
ÖTV istisnası: kimler yararlanabilir?
Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nun 7. maddesinin ikinci bendi, kayıt ve tescile tabi belirli taşıtların engelliler tarafından ilk iktisabını vergiden istisna tutar. Madde üç ayrı grup sayar ve şartları birbirinden farklıdır.
Birinci grup, engellilik oranı yüzde 90 veya daha fazla olan malul ve engellilerdir. Bu grupta aracın özel tertibatlı olması aranmaz.
İkinci grup, 6/2/2014 tarihli ve 6518 sayılı Kanun'la eklenmiştir: engellilik durumunun araçları bizzat kullanamayacak ve sürekli olarak tekerlekli sandalye veya sedye kullanmalarını gerektirecek nitelikte olduğunu engelli sağlık kurulu raporuyla belgeleyen, engellilik derecesi yüzde 90 veya daha fazla olup tekerlekli sandalye veya sedye ile binilmesine ve seyahat edilmesine uygun tertibat yaptıran malul ve engelliler.
2025'te iptal edilen, 2026'da yeniden yazılan bent
Üçüncü grup, bu alandaki en güncel gelişmedir ve çoğu kaynakta henüz yer almaz. Maddenin (c) bendi, Anayasa Mahkemesi'nin 22/4/2025 tarihli ve E.2024/240, K.2025/100 sayılı Kararı ile iptal edilmiş; ardından 2/4/2026 tarihli ve 7577 sayılı Kanun'un 8. maddesiyle yeniden düzenlenmiştir.
Yeniden düzenlenen bende göre istisna, 87.03 (hesaplanması gereken özel tüketim vergisi ve diğer her türlü vergiler dahil bedeli 2.873.900 TL'yi aşanlar hariç), 87.04 (motor silindir hacmi 2.800 santimetreküpü aşanlar hariç) ve 87.11 pozisyonlarındaki taşıtlar bakımından uygulanır.
Yararlanabilecekler iki gruptur: bizzat kullanma amacıyla engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malul ve engelliler ile engelli sağlık kurulu raporunda ortopedik engelliliği yüzde 40 ve üzeri olup bu engel durumu nedeniyle sürücü belgesi alamayan malul ve engelliler. İkinci grup, aracı kendisi kullanamayan ortopedik engelliler bakımından önemli bir imkândır.
Beş yıl kuralı: istisnanın en kritik şartı
İstisnadan yararlanarak araç alan kişinin en çok dikkat etmesi gereken nokta budur. Kanun'un 15. maddesi uyarınca, istisnadan yararlanılarak iktisap edilen kayıt ve tescile tabi taşıtların belirli süre içinde elden çıkarılması hâlinde vergi doğar.
4/6/2008 tarihli ve 5766 sayılı Kanun'la eklenen hükme göre, Kanun'un 7. maddesinin (2) ve (8) numaralı bentleri çerçevesinde istisnadan yararlananların, bu istisnadan yararlanarak iktisap ettikleri kayıt ve tescile tabi malları beş yıldan fazla kullanarak elden çıkarmaları durumunda bu hüküm uygulanmaz.
Tersinden okunduğunda sonuç şudur: araç beş yıl dolmadan satılırsa, alım sırasında ödenmeyen özel tüketim vergisi aranır. Bu nedenle istisnadan yararlanarak alınan aracın satış zamanlaması, vergisel sonucu doğrudan belirler.
Araç dönüştürülürse ne olur?
Kanun ayrı bir hâli daha düzenler: (II) sayılı listedeki kayıt ve tescile tabi malların ilk iktisap tarihinden itibaren beş yıl içinde 87.02 (otobüs ve midibüs hariç), 87.03 veya 87.04 tarife pozisyonlarındaki mallara dönüştürülmesi hâlinde, daha önce ödenen vergi mahsup edilmek suretiyle ilk iktisaptaki matrah esas alınarak, değişikliğin kayıt ve tescili tarihinde geçerli oran üzerinden özel tüketim vergisi alınır.
Başvuru ve belgeler
Her iki avantaj da sağlık kurulu raporuna dayanır, ancak başvuru mercileri farklıdır. Engellilik indirimi için başvuru, ücretli çalışanlarda işveren aracılığıyla ilgili vergi dairesi başkanlığına veya defterdarlığa yapılır; rapor üzerine indirim ücret bordrosunda uygulanır.
ÖTV istisnasında ise başvuru, aracın ilk iktisabı sırasında ilgili vergi dairesine yapılır. İstisna kapsamına girildiğini gösteren rapor, özel tertibat yapıldıysa buna ilişkin belgeler ve kimlik bilgileri sunulur.
Her iki süreçte de raporun içeriği belirleyicidir: oran, engelin niteliği ve aracı bizzat kullanıp kullanamayacağı yönündeki değerlendirme, hangi hükümden yararlanılacağını tayin eder. Rapor talebi reddedilirse veya oran düşük tespit edilirse, karara karşı itiraz ve dava yolu açıktır. Vergi dairesinin ret işlemlerine karşı ise vergi mahkemesinde dava açılır.
Diğer vergi ve harç kolaylıkları
Engellilere tanınan kolaylıklar gelir vergisi indirimi ve özel tüketim vergisi istisnasıyla sınırlı değildir. Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu, engellilik dereceleri belirli oranın üzerinde olanlar adına kayıtlı ve özel tertibatlı ya da bizzat kullanılmak üzere edinilen taşıtlar bakımından vergiden istisna öngörür. Bu istisna, ÖTV istisnasından bağımsız olarak değerlendirilir; biri uygulanmadan diğeri uygulanabilir.
Emlak Vergisi Kanunu kapsamında indirimli oran uygulamasından yararlanma imkânı da gündeme gelir. Türkiye'de brüt yüzölçümü belirli sınırı geçmeyen tek meskene sahip olan ve kanunda sayılan gruplara girenler bakımından indirimli oran söz konusu olabilir; bu uygulamada belediyeye yapılacak bildirim ve şartların her yıl devam edip etmediği önem taşır.
Bu kolaylıkların her biri ayrı bir kanuna dayandığı ve şartları birbirinden farklı olduğu için, hangi hükümden yararlanılacağı sağlık kurulu raporundaki oran ve engelin niteliğine göre değişir. Tek bir rapor birden fazla hükümden yararlanmaya dayanak olabileceği gibi, bazı hükümler için ek belgeler ve ayrı başvurular gerekir.
İlgili çalışma alanı: İdare Hukuku, Alacak Tahsili.
Dayanak mevzuat
- 193 s. Gelir Vergisi Kanunu m.31 (engellilik indirimi; Değişik: 9/4/2003 - 4842/3)
- 4760 s. Özel Tüketim Vergisi Kanunu m.7/2 (engellilere taşıt istisnası)
- 4760 s. ÖTVK m.7/2-b (Ek: 6/2/2014 - 6518/56)
- 4760 s. ÖTVK m.7/2-c (İptal: AYM 22/4/2025, E.2024/240, K.2025/100; Yeniden düzenleme: 2/4/2026 - 7577/8)
- 4760 s. ÖTVK m.15 (beş yıl kuralı; Ek hüküm: 4/6/2008 - 5766/19)
Sık sorulan sorular
Engellilik indiriminde dereceler nasıl belirlenir?
Gelir Vergisi Kanunu'nun 31. maddesine göre çalışma gücünün asgari yüzde 80'ini kaybeden birinci, yüzde 60'ını kaybeden ikinci, yüzde 40'ını kaybeden üçüncü derece engelli sayılır.
ÖTV istisnasından kimler yararlanır?
Engellilik oranı yüzde 90 ve üzeri olanlar; tekerlekli sandalye veya sedye tertibatı yaptıranlar; ve 2026'da yeniden düzenlenen bende göre hareket ettirici özel tertibat yaptıranlar ile ortopedik engelliliği yüzde 40 ve üzeri olup bu nedenle sürücü belgesi alamayanlar.
İstisnayla aldığım aracı ne zaman satabilirim?
Beş yıldan fazla kullandıktan sonra. Beş yıl dolmadan elden çıkarılması hâlinde alım sırasında ödenmeyen özel tüketim vergisi aranır.
ÖTV istisnasında fiyat sınırı var mı?
Var. 2/4/2026 tarihli ve 7577 sayılı Kanun'la yeniden düzenlenen bentte 87.03 pozisyonundaki taşıtlar için vergiler dahil bedelin 2.873.900 TL'yi aşmaması aranır; 87.04'te motor silindir hacmi 2.800 cm³'ü aşmamalıdır.
Engellilik indirimi vergi iadesi mi?
Değil. Belirlenen aylık tutar hizmet erbabının ücretinden indirilir; yani vergiye tabi matrah azalır ve ödenecek gelir vergisi düşer.

Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 4 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.
