İçeriğe geç
Sularbaşı Mah., Şenyurt Sitesi, Merkez / Sivas Görüşmeler randevu ile av.betulalbayrakk@gmail.comWhatsApp
Betül AlbayrakAvukat · Sivas Barosu
  1. Ana Sayfa
  2. Makaleler

Makale

Doğum ve Askerlik Borçlanması: Kimler Yapabilir, Nasıl Hesaplanır?

5 dk okuma

5510 sayılı Kanun'un 41. maddesi, sigortalılık süresine sayılabilecek dönemleri sayar. Sigortalı kadın, üç defaya mahsus olmak üzere her doğum için doğum tarihinden sonraki iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanabilir; şartı, o sürelerde zorunlu sigortalı olmaması ve çocuğun yaşamasıdır. Askerlikte er veya erbaş olarak silah altında ya da yedek subay veya yedek astsubay okulunda geçen süreler borçlanılabilir. Ayrıca doktora ve tıpta uzmanlık süreleri, avukatlık stajı, tutukluluk dönemi ve kısmi süreli çalışmalardaki eksik günler de bu kapsamdadır.

Doğum borçlanması: üç çocuk, ikişer yıl

5510 sayılı Kanun'un 10/9/2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanun'la değişik 41. maddesinin (a) bendi iki ayrı dönemi kapsar. Birincisi kanunları gereği verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleridir.

İkincisi daha geniş olanıdır: 4. maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalı kadının, üç defaya mahsus olmak üzere, doğum tarihinden sonra iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla talepte bulunduğu süreler. Yani üç ayrı doğum için, her biri en çok iki yıl olmak üzere toplam altı yıla kadar borçlanma mümkündür.

İki şart birlikte aranır: borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmamak ve çocuğun yaşaması. Doğum sonrası çalışmaya devam edilen dönemler borçlanılamaz; aynı dönem iki kez sayılamaz.

Hangi sigortalılık türleri kapsamda?

Madde, 4. maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentlerine atıf yapar; yani hizmet akdiyle çalışanlar, kendi nam ve hesabına çalışanlar ve kamu görevlileri. Doğum borçlanmasının yapılabilmesi için doğumdan önce sigortalılığın başlamış olması aranır; hiç sigortalılığı bulunmayan kişi bu haktan yararlanamaz.

Askerlik borçlanması

Maddenin (b) bendine göre er veya erbaş olarak silah altında geçen süreler ile yedek subay ve yedek astsubay okulunda geçen süreler borçlanılabilir.

Yedek astsubay ifadesi maddeye sonradan eklenmiştir: 25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Kanun'un 62. maddesiyle 'yedek subay' ibaresinden sonra gelmek üzere 'yedek astsubay' ibaresi eklenmiştir. Bu tarihten önceki kaynaklarda yedek astsubaylık sayılmayabilir.

Askerlik borçlanması, sigortalılık başlangıcını geriye çekmesi bakımından önemlidir. Askerlik sigortalılıktan önce yapılmışsa, borçlanma sigortalılık başlangıç tarihini öne alır ve emeklilik şartlarını doğrudan etkiler. Sigortalılık başladıktan sonraki askerlikte ise yalnızca prim gün sayısı artar.

Başka hangi süreler borçlanılabilir?

Madde 41, doğum ve askerlik dışında da birçok dönemi sayar. Kamu görevlilerinin personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri (c bendi), sigortalı olmaksızın yurt içinde veya yurt dışında geçirilen normal doktora veya tıpta uzmanlık öğrenim süreleri (d bendi) ve sigortalı olmaksızın yapılan avukatlık stajının normal süresi (e bendi) bunlar arasındadır.

Sigortalı iken herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınanların bu süreleri de (f bendi) borçlanma kapsamındadır.

13/2/2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanun'la eklenen (i) bendi, 4857 sayılı Kanun'a göre kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışan sigortalıların kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri kapsar. 4/7/2012 tarihli ve 6353 sayılı Kanun'la eklenen (j) bendi ise 1416 sayılı Kanun'a göre yurt dışına gönderilip öğrenimini başarıyla tamamlayan ve mecburi hizmetini bitirenlerin, yurt dışında resmî öğrenci olarak geçirdikleri öğrenim sürelerinin 18 yaş sonrasına ait kısmını düzenler.

Borçlanma tutarı nasıl hesaplanır?

Hesaplamanın mantığı kişiye seçim hakkı tanır. Borçlanma, talep tarihinde 82. maddeye göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, kişinin kendisince belirlenecek günlük kazanç üzerinden yapılır.

Oran sigortalılık türüne göre değişir: 4. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında bulunanlar için günlük kazancın yüzde 32'si, diğerleri için yüzde 45'i üzerinden prim hesaplanır.

Düşük kazanç seçmek borcu azaltır ama emekli aylığını da düşürür; yüksek kazanç seçmek tersini yapar. Bu nedenle karar verilirken yalnızca ödenecek tutara değil, aylığa etkisine de bakılmalıdır. (i) bendi kapsamında borçlanılacak sürelere ilişkin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmiş olması hâlinde ise borçlanma tutarı yüzde 39 oranı üzerinden hesaplanır.

Ödeme süresi: bir ay

Kanun kesin bir süre koyar: primler, borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmelidir. Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için yeni başvuru şartı aranır. Yani süre kaçırılırsa borçlanma düşer ve baştan başvurmak gerekir; bu arada prime esas kazanç sınırları değişmişse yeni tutar üzerinden hesaplama yapılır.

Borçlanma ne zaman mantıklıdır?

Borçlanmanın iki ayrı faydası vardır ve bunlar karıştırılmamalıdır. Birincisi prim gün sayısını artırmaktır; emeklilik için gereken gün sayısına yaklaşmayı sağlar. İkincisi sigortalılık başlangıç tarihini öne çekmektir; bu, emeklilik yaşını ve tabi olunacak mevzuatı etkileyebilir.

Askerliğini sigortalı olmadan önce yapmış kişilerde ikinci fayda belirleyicidir ve çoğu zaman tek başına emeklilik tarihini yıllarca öne alır. Buna karşılık sigortalılık başladıktan sonraki dönemlere ilişkin borçlanmalar yalnızca gün sayısına etki eder.

Karar vermeden önce SGK hizmet dökümünün alınması ve mevcut duruma göre hesap yapılması şarttır. Borçlanma geri alınamayan bir işlem değildir; ancak ödeme yapıldıktan sonra iade usulü sınırlıdır. Bu nedenle tutar seçimi ve zamanlama, ödeme yapılmadan önce netleştirilmelidir.

Borçlanma başvurusu nasıl yapılır?

Borçlanma, kendiliğinden işleyen bir süreç değildir; sigortalının ya da hak sahiplerinin Kurum'a yazılı başvurusu gerekir. Başvuruyla birlikte borçlanılmak istenen sürenin varlığını kanıtlayan belgeler sunulur: doğum borçlanmasında çocuğun doğum kaydı ve yaşadığına ilişkin nüfus kaydı, askerlik borçlanmasında terhis belgesi, avukatlık stajında baro yazısı, doktora veya uzmanlık sürelerinde öğrenim belgesi.

Kurum, başvuru üzerine borç tutarını hesaplar ve sigortalıya tebliğ eder. Tutar, başvuru tarihindeki prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında sigortalının kendi seçtiği kazanç üzerinden belirlendiği için, seçilen kazanç doğrudan maliyeti etkiler. Alt sınırdan borçlanmak en düşük maliyeti verir; ancak borçlanılan sürenin aylık hesabına katkısı da buna göre olur.

Tebliğ edilen borcun bir ay içinde ödenmesi şarttır. Bu süre içinde ödenmeyen borçlanma için yeniden başvuru yapılması gerekir. Kısmen ödeme yapılması hâlinde, ödenen tutara karşılık gelen süre kadar hizmet kazanılır. Borçlanma sonucunda eklenen süreler, yaşlılık aylığı için gereken prim gününe ve bazı hâllerde sigortalılık süresinin başlangıcına etki ettiği için, emeklilik planı yapılırken hesabın birlikte değerlendirilmesi yararlı olur.

İlgili çalışma alanı: İş Hukuku, İdare Hukuku.

Dayanak mevzuat

  • 5510 s. Kanun m.41 (borçlanılabilecek süreler; (a) bendi Değişik: 10/9/2014 - 6552/43)
  • 5510 s. Kanun m.41/b (askerlik; 'yedek astsubay' Ek: 25/6/2019 - 7179/62)
  • 5510 s. Kanun m.41/i (kısmi süreli çalışmada eksik süreler; Ek: 13/2/2011 - 6111/30)
  • 5510 s. Kanun m.82 (prime esas kazanç alt ve üst sınırı)
  • 5510 s. Kanun m.4 (sigortalı sayılanlar)

Sık sorulan sorular

Doğum borçlanması kaç çocuk için yapılabilir?

Üç defaya mahsus olmak üzere, her doğum için doğum tarihinden sonraki iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla. Şartı, o sürelerde zorunlu sigortalı olmamak ve çocuğun yaşamasıdır.

Borçlanma primi nasıl hesaplanır?

Talep tarihindeki prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında kişinin kendisi bir günlük kazanç belirler; 4/a kapsamındakiler için bu tutarın yüzde 32'si, diğerleri için yüzde 45'i üzerinden prim hesaplanır.

Borcu ne kadar sürede ödemeliyim?

Borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde. Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için yeni başvuru şartı aranır.

Yedek astsubaylık borçlanılabilir mi?

Evet. 25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Kanun'la maddeye 'yedek astsubay' ibaresi eklenmiştir; bu tarihten önceki kaynaklarda yer almayabilir.

Avukatlık stajı borçlanılabilir mi?

Evet. 5510 sayılı Kanun'un 41. maddesinin (e) bendi, sigortalı olmaksızın avukatlık stajını yapanların normal staj sürelerini borçlanma kapsamına alır.

Av. Betül Albayrak

Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.

Bu yazı 4 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.

WhatsApp