Babalık davası, çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesi için açılır. Türk Medeni Kanunu'nun 301. maddesine göre davayı ana ve çocuk açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına yöneltilir. Soybağının reddi ise mevcut bir babalık karinesini çürütmeye yarayan, ayrı bir davadır.
Babalık karinesi nedir, ne zaman devreye girer?
Türk hukukunda evlilik içinde doğan çocuğun babasının kim olduğu ayrıca ispat edilmez; kanun bunu baştan kabul eder. Türk Medeni Kanunu'nun 285. maddesine göre evlilik devam ederken veya evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Uygulamada babalık karinesi denilen kural budur.
Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması kendiliğinden olmaz. Aynı madde, bu durumda ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatlanması gerektiğini belirtir. Kocanın gaipliğine karar verilmişse üç yüz günlük süre ölüm tehlikesi veya son haber tarihinden işlemeye başlar.
Karine bir varsayımdır, değişmez bir gerçek değildir. Gerçek durum farklıysa kanun iki ayrı yol gösterir: mevcut soybağını ortadan kaldırmak için soybağının reddi davası, var olmayan bir soybağını kurmak için babalık davası. İkisi birbirine karıştırılmamalıdır; davacıları, davalıları ve süreleri farklıdır.
Evlilik dışında doğan çocukta karine işlemez. Bu çocuğun baba ile soybağı ya babanın tanıması ya da mahkeme kararıyla, yani babalık davasıyla kurulur.
Babalık davasını kim, kime karşı açar?
Türk Medeni Kanunu'nun 301. maddesi davacıları sayar: çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Babanın kendisinin böyle bir dava açması söz konusu değildir; o, çocuğu tanıma yoluna başvurur.
Aynı madde, davanın kendiliğinden ihbar edileceği makamları da belirler. Babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye; dava ana tarafından açılmışsa kayyıma, kayyım tarafından açılmışsa anaya ihbar edilir. Bu ihbar bir formalite değildir, kararın kapsamını etkileyen bir usul kuralıdır.
Dava aile mahkemesinde görülür. 4787 sayılı Kanun'un 4. maddesi Türk Medeni Kanunu'nun aile hukukuna ilişkin kitabından doğan dava ve işleri aile mahkemelerinin görev alanına bırakmıştır; soybağı hükümleri de bu kitapta yer alır.
Babalık davası çocuğun doğumundan önce de açılabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 303. maddesi bunu açıkça belirtir: babalık davası, çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir.
Babalık davasında süre ne kadar? İptal edilen fıkra ne anlama geliyor?
Ananın dava hakkı için 303. madde net bir süre koyar: doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bu bir hak düşürücü süredir; hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.
Çocuğun dava hakkı bakımından durum farklıdır. Maddenin ikinci fıkrası, Anayasa Mahkemesi'nin 27/10/2011 tarihli ve E.2010/71, K.2011/143 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Yani çocuk için kanunda öngörülmüş olan süre sınırı yürürlükten kalkmıştır. Bu ayrıntı, süreyi kaçırdığını düşünen kişiler bakımından belirleyici olabilir.
Maddenin devamı bir başka durumu düzenler: çocuk ile başka bir erkek arasında soybağı ilişkisi varsa, bir yıllık süre bu ilişkinin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar. Örneğin görünürdeki baba ile soybağı bir dava sonucu kaldırılmışsa süre o tarihten itibaren sayılır.
Süre geçse bile kapı tamamen kapanmaz. Bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Gecikmenin haklı sayılıp sayılmayacağı somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.
Babalık davası nasıl ispat edilir, DNA testi zorunlu mu?
Kanun davacıya bir kolaylık tanır. Türk Medeni Kanunu'nun 302. maddesine göre davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Bu sürenin dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerli olur.
Karine mutlak değildir. Aynı maddeye göre davalı, çocuğun babası olmasının olanaksızlığını veya bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder.
Genetik inceleme bu noktada belirleyici olur. Kanun DNA testini adıyla saymaz; ancak soybağı davalarında hâkimin gerekli gördüğü araştırma ve incelemeleri yaptırabileceği kabul edilir. Tarafların bu incelemeye katlanma yükümlülüğü vardır.
İncelemeden kaçınmanın bir bedeli vardır. Kanun, davalı hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza göstermezse hâkimin, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu onun aleyhine doğmuş sayabileceğini belirtir. Yani teste girmemek, sonucu doğurmamak anlamına gelmez.
Soybağının reddi davası: 2024'te ne değişti?
Soybağının reddi, babalık karinesini çürütmeye yarayan davadır. Bu maddede yakın tarihli ve önemli bir değişiklik yapılmıştır. Türk Medeni Kanunu'nun 286. maddesi, 7/11/2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir.
Değişiklikten sonraki metne göre koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Bu dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır. Önceki düzenlemeye göre dava açabilecek kişi çevresinin genişlemesi, uygulamadaki en çok sorulan sorulardan birinin cevabını değiştirmiştir.
İspat yükü çocuğun ne zaman ana rahmine düştüğüne göre değişir. 287. maddeye göre çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüşse davacı, kocanın baba olmadığını ispat etmek zorundadır. Evlenmeden başlayarak en az yüz seksen gün geçtikten sonra ve evliliğin sona ermesinden başlayarak en fazla üç yüz gün içinde doğan çocuk evlilik içinde ana rahmine düşmüş sayılır.
288. madde ise diğer hâli düzenler: çocuk evlenmeden önce veya ayrı yaşama sırasında ana rahmine düşmüşse davacının başka bir kanıt getirmesi gerekmez. Ancak gebe kalma döneminde kocanın karısı ile cinsel ilişkide bulunduğu konusunda inandırıcı kanıtlar varsa, kocanın babalığına ilişkin karine geçerliliğini korur.
Soybağının reddinde hak düşürücü süreler
289. madde kocanın süresini şöyle belirler: koca, davayı, doğumu ve baba olmadığını veya ananın gebe kaldığı sırada başka bir erkekle cinsel ilişkide bulunduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde açmak zorundadır.
Maddede eskiden yer alan “her hâlde doğumdan başlayarak beş yıl” ibaresi, Anayasa Mahkemesi'nin 25/6/2009 tarihli ve E.2008/30, K.2009/96 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Bu nedenle beş yıllık mutlak sınır bugün uygulanmaz.
Ana ve çocuk için süre aynı maddede ayrıca düzenlenmiştir: ana doğumdan, çocuk ise ergin olduğu tarihten başlayarak en geç bir yıl içinde dava açmak zorundadır. Gecikme haklı bir sebebe dayanıyorsa, bir yıllık süre bu sebebin ortadan kalktığı tarihte işlemeye başlar.
Ana, babalık davasıyla birlikte hangi giderleri isteyebilir?
Babalık davası yalnızca soybağını kurmakla kalmaz, ananın bazı parasal taleplerini de taşıyabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 304. maddesi bunları tek tek sayar.
Buna göre ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba veya mirasçılarından doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebelik ile doğumun gerektirdiği diğer giderlerin karşılanmasını isteyebilir.
Madde acı bir ihtimali de düzenler: çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim, bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir.
Bir indirim kuralı vardır. Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler, hakkaniyet ölçüsünde tazminattan indirilir. Talep edilecek tutar hesaplanırken bu ödemelerin belgelenmesi gerekir.
Soybağı davaları hem süreleri hem ispat kuralları bakımından teknik davalardır ve verilen karar çocuğun kişisel durumunu kalıcı olarak etkiler. Somut olayın koşulları sonucu değiştirdiğinden, süreç başlatılmadan önce bir avukata danışılmasında yarar vardır.
İlgili çalışma alanı: Aile Hukuku.
Dayanak mevzuat
- TMK m.285 (babalık karinesi)
- TMK m.286 (soybağının reddi, 7531 sayılı Kanun'la değişik)
- TMK m.287-288 (ispat)
- TMK m.289 (soybağının reddinde hak düşürücü süreler)
- TMK m.301 (babalık davasında dava hakkı)
- TMK m.302 (babalık karinesi)
- TMK m.303 (babalık davasında hak düşürücü süreler)
- TMK m.304 (ananın malî hakları)
- 4787 sayılı Kanun m.4 (aile mahkemesinin görevi)
Sık sorulan sorular
Babalık davasını baba açabilir mi?
Hayır. Türk Medeni Kanunu'nun 301. maddesine göre soybağının mahkemece belirlenmesini yalnızca ana ve çocuk isteyebilir. Dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı açılır. Çocuğuyla soybağı kurmak isteyen baba, dava yerine tanıma yoluna başvurur.
Babalık davasında DNA testine girmezsem ne olur?
Kanun, hâkimin öngördüğü araştırma ve incelemeye rıza gösterilmemesi hâlinde hâkimin, durum ve koşullara göre bundan beklenen sonucu o kişinin aleyhine doğmuş sayabileceğini belirtir. Yani incelemeden kaçınmak davayı sonuçsuz bırakmaz, aksine aleyhe değerlendirilebilir.
Çocuk için babalık davasında süre sınırı var mı?
Türk Medeni Kanunu'nun 303. maddesinin çocuğun süresini düzenleyen ikinci fıkrası, Anayasa Mahkemesi'nin 27/10/2011 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. Ananın dava hakkı ise doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Somut durumun hangi kurala girdiği ayrıca değerlendirilmelidir.
Soybağının reddi davasını anne de açabilir mi?
Evet. Türk Medeni Kanunu'nun 286. maddesi 7/11/2024 tarihli ve 7531 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir. Yeni metne göre koca, ana veya çocuk soybağının reddi davasını açarak babalık karinesini çürütebilir. Dava, dava açma hakkına sahip diğer kişilere karşı açılır.
Evlilik bittikten sonra doğan çocuğun babası kim sayılır?
Türk Medeni Kanunu'nun 285. maddesine göre evliliğin sona ermesinden başlayarak üç yüz gün içinde doğan çocuğun babası kocadır. Bu süre geçtikten sonra doğan çocuğun kocaya bağlanması, ananın evlilik sırasında gebe kaldığının ispatıyla mümkündür.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 22 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.