Trafik kazasında onarılan araç, kaza kaydı nedeniyle ikinci el piyasasında kaza öncesine göre daha düşük bedelle alıcı bulur. Bu fark araç değer kaybıdır ve kusurlu tarafın zorunlu mali sorumluluk sigortasından istenebilir. Önce sigorta şirketine yazılı başvuru yapılır; sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonuna ya da mahkemeye gidilir. Tazminat, karşı tarafın kusur oranıyla sınırlıdır.
Değer kaybı nedir?
Bir araç kaza sonrası ne kadar iyi onarılırsa onarılsın, hasar kaydı araç sorgu sistemlerinde görünür. İkinci el piyasasında alıcılar kaza görmüş araca daha düşük bedel önerir. Aracın kaza öncesindeki piyasa değeri ile onarım sonrasındaki piyasa değeri arasındaki fark, hukuken tazmini gereken bir zarardır.
Bu zarar, onarım masrafından ayrıdır. Onarım bedeli aracı eski hâline getirmek için yapılan harcamadır; değer kaybı ise onarımdan sonra dahi ortadan kalkmayan piyasa değeri düşüşüdür. İkisi birlikte istenebilir.
Değer kaybı istemi, haksız fiil sorumluluğuna dayanır. Kazada kusuru bulunan sürücü ve işleten, meydana gelen zarardan sorumludur; zorunlu mali sorumluluk sigortası da bu sorumluluğu poliçe limitleri içinde üstlenir.
Kimler değer kaybı isteyebilir?
Değer kaybı, kazada kusuru bulunmayan ya da kusuru karşı taraftan az olan aracın maliki tarafından istenebilir. Tazminat, karşı tarafın kusur oranıyla sınırlıdır: karşı taraf yüzde yetmiş kusurluysa, hesaplanan değer kaybının yüzde yetmişi ödenir.
Tam kusurlu olan taraf kendi aracındaki değer kaybını karşı taraftan isteyemez. Kusurun paylaşıldığı hâllerde her iki taraf da kendi kusuru oranında indirim yapılarak tazminat alabilir.
Araç kiralanmış ya da finansal kiralama konusuysa istemde bulunacak kişi, zarara uğrayan mal varlığının sahibine göre belirlenir. Aracın kaza tarihinden sonra satılmış olması istem hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; zarar kaza anında doğmuştur.
Önce sigorta şirketine başvurulur
Dava ya da tahkim yoluna gitmeden önce, kusurlu tarafın zorunlu mali sorumluluk sigortasını yapan şirkete yazılı başvuru yapılması gerekir. Bu başvuru dava şartı niteliğindedir; atlanması hâlinde açılan dava usulden reddedilir.
Başvuruya kaza tespit tutanağı, ruhsat fotokopisi, onarım faturası veya ekspertiz raporu, aracın kaza öncesi ve sonrası durumunu gösteren fotoğraflar ile ödeme yapılacak banka hesap bilgisi eklenir.
Sigorta şirketi, başvuruyu izleyen on beş iş günü içinde yazılı olarak cevap vermek zorundadır. Bu süre içinde cevap verilmemesi ya da teklif edilen tutarın yetersiz bulunması hâlinde bir sonraki aşamaya geçilir.
Sigorta Tahkim Komisyonu mu, mahkeme mi?
Sigorta şirketinden sonuç alınamazsa iki yol vardır. Birincisi Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmaktır. Komisyon, sigorta uyuşmazlıklarını hakem heyetleri aracılığıyla çözer ve süreç mahkemeye göre belirgin biçimde daha kısadır.
İkinci yol asliye ticaret mahkemesinde dava açmaktır. Sigorta şirketine karşı açılan davalar ticari dava sayıldığından, dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması gerekir.
Tahkim yolunda başvuru ücreti talep edilen tutara göre değişir ve genellikle dava masraflarından düşüktür. Hangi yolun tercih edileceği; talep edilen tutara, karşı tarafın sigortasının bulunup bulunmamasına ve sürecin hızına verilen öneme göre belirlenir.
Tutar nasıl belirlenir?
Değer kaybı, aracın kaza tarihindeki hasarsız piyasa değeri ile onarılmış hâlindeki piyasa değeri arasındaki farktır. Hesapta aracın marka ve modeli, yaşı, kilometresi, hasarın niteliği ve değişen parçaların aracın yapısal bütünlüğüne etkisi dikkate alınır.
Değişen parçanın kaportaya mı yoksa şasi ve taşıyıcı aksama mı ilişkin olduğu sonucu önemli ölçüde etkiler. Taşıyıcı aksamda yapılan onarımlar, kaporta işlemlerine göre çok daha yüksek değer kaybına yol açar.
Tutar, uyuşmazlık hâlinde bilirkişi ya da hakem heyetinin görevlendirdiği eksper tarafından belirlenir. Başvuru öncesinde yaklaşık bir tutar görmek için sitedeki araç değer kaybı hesaplama aracı kullanılabilir; sonucun bağlayıcı olmadığı, nihai değerlendirmenin uzman raporuyla yapıldığı unutulmamalıdır.
Süreler
Karayolları Trafik Kanunu uyarınca, motorlu araç kazalarından doğan tazminat istemleri kaza tarihinden başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Kaza aynı zamanda suç oluşturuyorsa ve ceza kanunu bu suç için daha uzun bir zamanaşımı öngörüyorsa, tazminat istemi bakımından da bu uzun süre uygulanır. Yaralamalı ya da ölümlü kazalarda süre bu nedenle daha uzun olabilir.
Sigorta şirketine yapılan başvuru zamanaşımını keser. Buna karşılık sürelerin dosyaya göre değişmesi mümkün olduğundan, kaza tarihi ile başvuru ve dava tarihlerinin birlikte değerlendirilmesi gerekir.
Değer kaybı dışında istenebilecek kalemler
Kaza nedeniyle doğan zarar yalnızca değer kaybından ibaret değildir. Aracın onarımda kaldığı süre boyunca kullanılamamasından doğan zarar da istenebilir. Ticari araçlarda bu kalem kazanç kaybı, özel araçlarda ise ikame araç bedeli olarak değerlendirilir.
Ticari araçlarda kazanç kaybının ispatı için aracın kaza öncesindeki gelir durumu önem taşır. Taksi, minibüs ya da kamyon gibi araçlarda ilgili meslek odasının belirlediği günlük kazanç tutarları ile vergi kayıtları birlikte değerlendirilir.
Bunların yanında çekici ve kurtarma ücreti, otopark bedeli ve ekspertiz gideri gibi kazayla doğrudan bağlantılı masraflar da belgelendirildiği ölçüde istenebilir. Bu nedenle kazadan sonra yapılan her ödemenin belgesinin saklanması gerekir.
Kasko ve trafik sigortası ayrımı
Değer kaybı, kural olarak kusurlu tarafın zorunlu mali sorumluluk sigortasından, yani halk arasındaki adıyla trafik sigortasından istenir. Trafik sigortası, sigortalının başkalarına verdiği zararları karşılar.
Kasko ise aracın kendi hasarını karşılayan isteğe bağlı bir sigortadır ve poliçede ayrıca kararlaştırılmadıkça değer kaybını kapsamaz. Kendi kaskosundan onarım yaptıran araç sahibinin, karşı tarafın kusuru oranında değer kaybı isteme hakkı devam eder.
Karşı tarafın trafik sigortası yoksa ya da poliçe limiti zararı karşılamıyorsa, aşan kısım için doğrudan kusurlu sürücü ve işletene karşı dava açılabilir. Bu davada husumetin doğru kişilere yöneltilmesi önem taşır.
Sık yapılan hatalar
En sık karşılaşılan hata, onarımı yaptırıp hiçbir belge saklamamaktır. Onarım faturası, değişen parçaların listesi ve kaza öncesi fotoğraflar, değer kaybının ispatında belirleyici olur.
İkinci hata, sigorta şirketinin ilk teklifini sorgulamadan kabul etmek ve ibraname imzalamaktır. Kapsamlı bir ibraname imzalandıktan sonra ek istemde bulunmak güçleşir.
Üçüncü hata, kaza tespit tutanağının eksik ya da hatalı düzenlenmesine itiraz etmemektir. Kusur oranı tazminatın tamamını doğrudan etkilediğinden, tutanaktaki tespitlere karşı ilgili aşamada itiraz edilmesi önem taşır.
İlgili çalışma alanı: Alacak Tahsili.
Dayanak mevzuat
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.49 vd. (haksız fiil sorumluluğu)
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.85 (işletenin sorumluluğu)
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.97 (sigortaya başvuru zorunluluğu)
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu m.109 (zamanaşımı)
Sık sorulan sorular
Araç değer kaybı kimden istenir?
Kazada kusurlu olan sürücü ve işleten ile onların zorunlu mali sorumluluk sigortasını yapan şirketten istenir. Uygulamada istem önce sigorta şirketine yöneltilir; sonuç alınamazsa Sigorta Tahkim Komisyonuna ya da mahkemeye başvurulur.
Sigortaya başvurmadan doğrudan dava açabilir miyim?
Açamazsınız. Sigorta şirketine yazılı başvuru dava şartıdır. Başvuru yapılmadan açılan dava usulden reddedilir. Şirket on beş iş günü içinde cevap vermezse ya da teklif yetersizse tahkim veya dava yoluna gidilebilir.
Değer kaybı istemi ne kadar sürede zamanaşımına uğrar?
Kural olarak kaza tarihinden itibaren iki yıl, her hâlde on yıldır. Kaza suç oluşturuyor ve ceza zamanaşımı daha uzunsa, tazminat istemi bakımından da uzun süre uygulanır.
Aracı sattım, yine de değer kaybı isteyebilir miyim?
Zarar kaza anında doğduğundan, aracın sonradan satılmış olması istem hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Satış bedeli ve satış tarihi, zararın hesabında dikkate alınabilecek unsurlardandır.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 12 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.