Evlat Edinme Şartları: Yaş, Bir Yıllık Bakım ve Ana Babanın Rızası

Türk Medeni Kanunu, evlat edinmeyi küçükler ve erginler bakımından ayrı ayrı düzenler. Bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır; ayrıca her hâlde küçüğün yararına bulunması gerekir. Eşler ancak birlikte evlat edinebilir ve bunun için en az beş yıldan beri evli olmaları ya da otuz yaşını doldurmuş bulunmaları aranır. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır.

Küçüğün evlat edinilmesinde temel koşullar

Türk Medeni Kanunu'nun 305. maddesi iki koşulu birlikte arar. Birincisi süre koşuludur: bir küçüğün evlat edinilmesi, evlat edinen tarafından bir yıl süreyle bakılmış ve eğitilmiş olması koşuluna bağlıdır.

İkincisi yarar koşuludur. Evlat edinmenin her hâlde küçüğün yararına bulunması ve evlat edinenin diğer çocuklarının yararlarının hakkaniyete aykırı bir biçimde zedelenmemesi gerekir. Yani mahkeme yalnızca şekli şartlara değil, çocuğun üstün yararına da bakar.

Bir yıllık bakım süresi, evlat edinme kararından önce fiilen gerçekleşmiş olmalıdır. Bu süre, ilişkinin kâğıt üzerinde değil gerçekte kurulmuş olmasını sağlamak için konulmuştur.

Evli çiftler ve tek başına evlat edinme

Türk Medeni Kanunu'nun 306. maddesine göre eşler ancak birlikte evlat edinebilirler; evli olmayanlar birlikte evlat edinemezler. Eşlerin en az beş yıldan beri evli olmaları veya otuz yaşını doldurmuş bulunmaları gerekir.

Eşin çocuğunu evlat edinmek ayrı ve daha hafif koşullara bağlanmıştır: eşlerden biri, en az iki yıldan beri evli olmaları veya kendisinin otuz yaşını doldurmuş bulunması koşuluyla diğerinin çocuğunu evlat edinebilir.

Tek başına evlat edinme 307. maddede düzenlenir. Evli olmayan kişi otuz yaşını doldurmuşsa tek başına evlat edinebilir. Otuz yaşını doldurmuş olan eş ise; diğer eşin ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunluğu, iki yılı aşkın süreden beri nerede olduğunun bilinmemesi ya da mahkeme kararıyla iki yılı aşkın süreden beri eşinden ayrı yaşamakta olması yüzünden birlikte evlat edinmesinin mümkün olmadığını ispat ederse tek başına evlat edinebilir.

Yaş farkı ve küçüğün rızası

Türk Medeni Kanunu'nun 308. maddesi kesin bir yaş farkı kuralı koyar: evlat edinilenin, evlat edinenden en az on sekiz yaş küçük olması şarttır. Bu şart takdire bağlı değildir.

Çocuğun iradesi de dikkate alınır. Ayırt etme gücüne sahip olan küçük, rızası olmadıkça evlat edinilemez. Yani yeterli olgunluktaki çocuk sürecin sessiz nesnesi değildir.

Vesayet altındaki küçük ise ayırt etme gücüne sahip olup olmadığına bakılmaksızın vesayet dairelerinin izniyle evlat edinilebilir.

Ana ve babanın rızası nasıl alınır, ne zaman aranmaz?

Türk Medeni Kanunu'nun 309. maddesine göre evlat edinme, küçüğün ana ve babasının rızasını gerektirir. Rıza, küçüğün veya ana ve babasının oturdukları yer mahkemesinde sözlü veya yazılı olarak açıklanarak tutanağa geçirilir.

310. madde rızanın zamanını sınırlar: rıza, küçüğün doğumunun üzerinden altı hafta geçmeden önce verilemez. Ayrıca rıza, tutanağa geçirilme tarihinden başlayarak altı hafta içinde aynı usulle geri alınabilir. Geri almadan sonra yeniden verilen rıza kesindir. Bu düzenleme, doğumun hemen ardından alınan aceleci kararları önlemeyi amaçlar.

311. madde rızanın aranmayacağı iki hâli sayar: ana babadan birinin kim olduğu veya uzun süreden beri nerede oturduğu bilinmiyorsa ya da ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksun bulunuyorsa; veyahut küçüğe karşı özen yükümlülüğünü yeterince yerine getirmiyorsa.

Rızanın aranmamasına kim karar verir?

312. maddeye göre küçük, gelecekte evlat edinilmek amacıyla bir kuruma yerleştirilir ve ana babadan birinin rızası eksik olursa; evlat edinenin veya evlat edinmede aracılık yapan kurumun istemi üzerine ve kural olarak küçüğün yerleştirilmesinden önce, onun oturduğu yer mahkemesi bu rızanın aranıp aranmamasına karar verir. Diğer hâllerde bu konudaki karar evlat edinme işlemleri sırasında verilir.

Ergin veya kısıtlı kişi evlat edinilebilir mi?

Edinilebilir, ancak koşullar farklıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 3/7/2005 tarihli ve 5399 sayılı Kanun'la değişik 313. maddesine göre, evlat edinenin altsoyunun açık muvafakatiyle ergin veya kısıtlı üç hâlde evlat edinilebilir.

Bunlar şunlardır: bedensel veya zihinsel engeli sebebiyle sürekli olarak yardıma muhtaç ve evlat edinen tarafından en az beş yıldan beri bakılıp gözetilmekte ise; evlat edinen tarafından küçükken en az beş yıl süreyle bakılıp gözetilmiş ve eğitilmiş ise; diğer haklı sebepler mevcut ve evlat edinilen en az beş yıldan beri evlat edinen ile aile hâlinde birlikte yaşamakta ise.

Evli bir kimse ancak eşinin rızasıyla evlat edinilebilir. Bunlar dışında küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin hükümler kıyas yoluyla uygulanır.

Evlat edinmenin sonuçları

Türk Medeni Kanunu'nun 314. maddesi sonucu kısa ve kesin biçimde ifade eder: ana ve babaya ait olan haklar ve yükümlülükler evlat edinene geçer.

Miras bakımından da tam bir hak doğar: evlatlık, evlat edinenin mirasçısı olur. Bu, evlatlığın kendi ana babasına mirasçılığını ortadan kaldırmaz.

Soyadı konusunda ise evlatlık küçükse evlat edinenin soyadını alır. Evlat edinme kararı, küçüğün oturduğu yer aile mahkemesince verilir; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görevlidir. Sivas'ta bu talepler Sivas Aile Mahkemesi'nde incelenir.

İlgili çalışma alanı: Aile Hukuku, Miras Hukuku.

Dayanak mevzuat

• 4721 s. Türk Medeni Kanunu m.305 (bir yıllık bakım ve küçüğün yararı)
• 4721 s. TMK m.306 (birlikte evlat edinme ve eşin çocuğu)
• 4721 s. TMK m.307 (tek başına evlat edinme)
• 4721 s. TMK m.308 (on sekiz yaş farkı ve küçüğün rızası)
• 4721 s. TMK m.309-312 (ana babanın rızası, zamanı ve aranmadığı hâller)
• 4721 s. TMK m.313 (ergin ve kısıtlıların evlat edinilmesi; Değişik: 3/7/2005 - 5399/1)
• 4721 s. TMK m.314 (evlat edinmenin hükümleri)

Av. Betül Albayrak

Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.

Bu yazı 24 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.