Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip, bono, çek veya poliçeye dayanan alacaklar için İcra ve İflas Kanunu'nun 167 ve devamı maddelerinde düzenlenen hızlı bir takip yoludur. Borçluya on gün içinde ödeme, beş gün içinde itiraz süresi verilir ve itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz. Senedin kanundaki zorunlu unsurları taşıması ve zamanaşımına uğramamış olması gerekir.
Kambiyo senedi nedir?
Kambiyo senetleri, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nda düzenlenen bono, çek ve poliçedir. Bu senetler, alacağın kolayca devredilmesini ve hızlı biçimde tahsil edilmesini sağlayan kıymetli evraklardır.
Günlük hayatta en sık kullanılan kambiyo senetleri bono ve çektir. Bono, halk arasında senet olarak da bilinir ve düzenleyenin belirli bir tarihte belirli bir parayı ödeme vaadini içerir. Çek ise bir bankaya verilen ödeme talimatıdır.
Kambiyo senetlerinin hukuken en önemli özelliği, İcra ve İflas Kanunu'nda bunlara özgü hızlı bir takip yolunun öngörülmüş olmasıdır. Bu takip yolunda borçlunun itiraz imkânları sınırlıdır ve itiraz takibi kendiliğinden durdurmaz.
Bononun zorunlu unsurları nelerdir?
Türk Ticaret Kanunu'nun 776. maddesine göre bono; senet metninde bono veya emre yazılı senet kelimesini, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadini, vadeyi, ödeme yerini, kime veya kimin emrine ödenecekse onun adını, düzenleme tarihini ve yerini ve düzenleyenin imzasını içermelidir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 777. maddesine göre bu unsurlardan birini içermeyen senet, kanunda sayılan istisnalar dışında bono sayılmaz. Örneğin vadesi gösterilmeyen bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır; ancak düzenleme tarihi veya düzenleyenin imzası eksik senet bono niteliği taşımaz.
Kambiyo senedi niteliği taşımayan belge, kambiyo takibine konu edilemez. Bu durumda alacaklı, belgeye dayanarak genel haciz yoluyla ilamsız takip başlatabilir veya alacak davası açabilir.
Çekin zorunlu unsurları
Türk Ticaret Kanunu'nun 780. maddesine göre çek; çek kelimesini, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedelin ödenmesi için havaleyi, ödeyecek kişinin, yani bankanın ticaret unvanını, ödeme yerini, düzenleme tarihini ve yerini ve düzenleyenin imzasını içermelidir. Ayrıca 5941 sayılı Çek Kanunu, çek yapraklarında bulunması gereken ek bilgileri düzenler.
Kambiyo takibi nasıl başlatılır?
İcra ve İflas Kanunu'nun 167. maddesine göre kambiyo senedine dayanan alacaklar için takip, icra dairesine yapılan takip talebiyle başlar. Takip talebinde senedin aslı icra dairesine teslim edilir ve bir örneği ödeme emrine eklenir.
İcra dairesi, senedi inceleyerek kambiyo senedi niteliği taşıyıp taşımadığını ve vadesinin gelip gelmediğini kontrol eder. Senet bu şartları taşımıyorsa takip talebi reddedilir.
Takip talebi uygun bulunursa borçluya kambiyo senetlerine özgü ödeme emri gönderilir. Takip, UYAP üzerinden elektronik olarak da başlatılabilir; bu durumda senedin aslının icra dairesine ayrıca teslim edilmesi gerekir. Sivas'ta yerleşik borçlular için takip Sivas icra dairelerinde başlatılabilir.
Borçluya hangi süreler tanınır?
İcra ve İflas Kanunu'nun 168. maddesine göre kambiyo senetlerine özgü ödeme emrinde borçluya, borcu on gün içinde ödemesi ihtar edilir. Bu süre, genel haciz yolundaki yedi günlük süreden farklıdır.
Borçlu, senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığına, vadenin gelmediğine, borcun olmadığına veya imzanın kendisine ait olmadığına ilişkin itirazlarını ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine bildirmelidir.
Süresinde itiraz edilmez ve borç ödenmezse alacaklı, borçlunun malları üzerinde haciz talep edebilir. Borçlunun beş günlük süre içinde itiraz etmemesi, senedi ve borcu kabul etmiş sayılması sonucunu doğurur.
Borçlunun itirazı takibi durdurur mu?
Kambiyo takibinde borçlunun itirazı, genel haciz yolundan farklı olarak takibi kendiliğinden durdurmaz. Takibin durması için icra mahkemesinin takibin geri bırakılmasına veya icranın geri bırakılmasına karar vermesi gerekir.
İcra mahkemesi, borçlunun itirazını ciddi bulursa ve borçlu gerekli teminatı gösterirse, İcra ve İflas Kanunu'nun 169/a maddesi uyarınca takibin durdurulmasına karar verebilir. Borçlu, borcun ödendiğini veya ertelendiğini ancak noterlikçe onaylanmış ya da imzası kabul edilmiş bir belgeyle ispat edebilir.
İmzaya itiraz hâlinde mahkeme imza incelemesi yapar. İtirazın haksız çıkması hâlinde borçlu aleyhine para cezası ve tazminata hükmedilebilir. Buna karşılık itirazın kabulü hâlinde, kötüniyetli veya ağır kusurlu alacaklı aleyhine de tazminata hükmedilebilir.
Bono ve çekte zamanaşımı süresi ne kadardır?
Türk Ticaret Kanunu'nun 749. maddesine göre bonoyu düzenleyene karşı açılacak davalar, vade tarihinden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Hamilin cirantalara karşı başvuru hakları ise protesto tarihinden veya protesto kaldırılmışsa vadeden itibaren bir yılda zamanaşımına uğrar.
Çekte ise süreler çok daha kısadır. Türk Ticaret Kanunu'nun 796. maddesine göre çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde bankaya ibraz edilmelidir. Hamilin düzenleyene ve cirantalara karşı başvuru hakları, 814. madde uyarınca ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ayda zamanaşımına uğrar.
Zamanaşımına uğramış bono veya çek ile kambiyo takibi yapılamaz. Bu durumda senet, alacağın varlığını gösteren bir delil olarak kullanılabilir ve genel haciz yoluyla takip ya da alacak davası yoluna başvurulabilir.
Alacaklının dikkat etmesi gerekenler nelerdir?
Kambiyo takibinin hızlı sonuç verebilmesi, senedin baştan doğru düzenlenmesine bağlıdır. Senet alınırken tüm zorunlu unsurların eksiksiz olduğu, düzenleyenin imzasının kendi el yazısıyla atıldığı ve tarihlerin tutarlı olduğu kontrol edilmelidir.
Çek ile ödeme kabul eden alacaklının ibraz sürelerine özellikle dikkat etmesi gerekir. İbraz süresinde bankaya sunulmayan çekte cirantalara başvuru hakkı kaybedilir ve karşılıksız çek işlemleri yapılamaz.
Borçlunun mal kaçırma ihtimali bulunan durumlarda, takip öncesinde veya takiple birlikte ihtiyati haciz talep edilmesi değerlendirilebilir. İcra ve İflas Kanunu'nun 257. maddesine göre vadesi gelmiş ve rehinle temin edilmemiş alacaklar için ihtiyati haciz istenebilir; kambiyo senetlerine dayalı alacaklarda mahkeme teminat konusunda takdir yetkisine sahiptir.
İlgili çalışma alanı: Alacak Tahsili.
Dayanak mevzuat
- İİK m.167-170/b (kambiyo senetlerine özgü haciz yolu)
- İİK m.257 (ihtiyati haciz)
- TTK m.749 (bono ve poliçede zamanaşımı)
- TTK m.776-777 (bononun unsurları)
- TTK m.780, 796, 814 (çekin unsurları, ibraz ve zamanaşımı)
- 5941 sayılı Çek Kanunu
Sık sorulan sorular
Bono ile icra takibinde borçluya kaç gün süre verilir?
Kambiyo senetlerine özgü ödeme emrinde borçluya borcu ödemesi için on gün, borca veya imzaya itiraz etmesi için ise beş gün süre verilir. İtiraz icra dairesine değil, icra mahkemesine yapılır.
Bononun zamanaşımı ne kadardır?
Bonoyu düzenleyene karşı haklar vade tarihinden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. Cirantalara karşı başvuru hakları ise bir yıllık zamanaşımına tabidir.
Çek kaç gün içinde bankaya ibraz edilmelidir?
Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde ibraz edilmelidir. Başvuru hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ayda zamanaşımına uğrar.
Unsurları eksik senetle icra takibi yapılabilir mi?
Zorunlu unsurları eksik olan senet kambiyo senedi sayılmaz ve kambiyo takibine konu edilemez. Ancak alacağın delili olarak kullanılabilir; bu durumda genel haciz yoluyla takip veya alacak davası yoluna gidilebilir.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Alacak Tahsili başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 11 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.