2022 sayılı Kanun, muhtaç durumdaki yaşlılara ve engellilere aylık bağlanmasını düzenler. 65 yaşını dolduran muhtaç Türk vatandaşlarına 4.387 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı kadar aylık bağlanır. Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek durumdaki engellilerde bu gösterge 4.860, İŞKUR tarafından işe yerleştirilememiş engellilerde 3.240'tır. Muhtaçlık ölçütü nettir: kişi ve eşine ait gelirler toplamı esas alınarak kişi başına düşen ortalama aylık gelir, asgari ücretin aylık net tutarının üçte birini aşmamalıdır.
65 yaş aylığı kimlere bağlanır?
2022 sayılı Kanun'un 14/4/2016 tarihli ve 6704 sayılı Kanun'la değişik 1. maddesine göre, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından muhtaç olduğuna karar verilen ve 65 yaşını doldurmuş Türk vatandaşlarına, muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe aylık bağlanır.
Aylık tutarı sabit bir rakam değildir: 4.387 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunacak tutardır. Memur aylık katsayısı her altı ayda bir güncellendiği için aylık da kendiliğinden artar. Bu gösterge, 1/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun'la 2.332'den 4.387'ye yükseltilmiştir.
Yaş tespitinde önemli bir kural vardır: 65 yaşın tespitinde, doğum tarihlerinde yapılmış düzeltmeler nazara alınmaz. Yani mahkeme kararıyla yaş düzeltmesi yaptırmış olmak, aylık bakımından sonuç doğurmaz.
Kimler bu aylıktan yararlanamaz?
Kanun dört grubu açıkça kapsam dışında bırakır. Birincisi, sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananlardır. Emekli aylığı, dul ve yetim aylığı ya da sürekli iş göremezlik geliri alan kişi bu aylığı alamaz.
İkincisi, uzun vadeli sigorta kolları açısından zorunlu olarak sigortalı olunması gereken bir işte çalışanlardır. Üçüncüsü, nafaka bağlanmış veya nafaka bağlanması mümkün olanlardır.
Üçüncü grup uygulamada en çok şaşırtan kısımdır: nafaka fiilen bağlanmamış olsa bile, nafaka bağlanması mümkün olan kişiler de kapsam dışındadır. Bakmakla yükümlü yakını bulunan kişi, bu yakınından nafaka talep edebilecek durumdaysa aylık bağlanmayabilir. Dördüncüsü ise 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu hükümlerine göre harçlık ödenenlerdir.
Muhtaçlık nasıl ölçülür?
Kanun muhtaçlığı takdire bırakmaz, somut bir ölçüt koyar. Birinci fıkra kapsamına girenlerden, her ne nam altında olursa olsun kendisine ve eşine ait her türlü gelirler toplamı esas alınmak suretiyle hesaplanan kişi başına düşen ortalama aylık gelir tutarı, asgari ücretin aylık net tutarının üçte birinden fazla olanlar muhtaç kabul edilmez.
Aynı sınır, bu tutardan fazla gelir sağlaması mümkün olan kimseler için de geçerlidir. Yani fiilen gelir elde edilmese bile, elde edilmesi mümkün olan gelir hesaba katılır.
Hesaplamada kişinin kendi geliri ile eşinin geliri birlikte değerlendirilir ve ikiye bölünür. Bu nedenle eşin maaşı, kira geliri veya tarımsal geliri başvurunun sonucunu doğrudan etkiler. Muhtaçlık kararını Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları verir.
Engelli aylığı: iki ayrı tutar
2022 sayılı Kanun'un 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun'la değişik 2. maddesi, 65 yaşını doldurmamış engelliler için iki ayrı aylık öngörür ve tutarları farklıdır.
Birincisi ağır engellilere yöneliktir. Başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek şekilde engelli olduklarını ilgili mevzuat çerçevesinde alınacak sağlık kurulu raporuyla kanıtlayan ve 18 yaşını dolduran Türk vatandaşı engellilere, muhtaçlık hâli devam ettiği müddetçe 4.860 gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı kadar aylık bağlanır.
İkincisi diğer engellilere yöneliktir: engelli olduklarını kanıtlayan, 18 yaşını dolduran ve talebine rağmen Türkiye İş Kurumu tarafından işe yerleştirilememiş olan Türk vatandaşlarına 3.240 gösterge üzerinden aylık bağlanır. Buradaki 'talebine rağmen işe yerleştirilememiş olmak' şartı atlanmamalıdır; İŞKUR kaydı yapılmamışsa bu bent uygulanmaz.
Aynı dışlama kuralları burada da geçerli
Engelli aylığında da sosyal güvenlik kuruluşlarından gelir veya aylık alanlar, uzun vadeli sigorta kolları bakımından zorunlu sigortalı sayılacak bir işte çalışanlar ile nafaka bağlanmış ya da nafaka bağlanması mümkün olanlar kapsam dışındadır. Muhtaçlık kararı yine Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları tarafından verilir.
Başvuru nasıl yapılır, hangi belgeler gerekir?
Başvuru, kişinin ikametgâhının bulunduğu yerdeki Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'na yapılır. Sivas'ta ikamet edenler için bu, Sivas Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı'dır.
Engelli aylığı başvurularında sağlık kurulu raporu belirleyicidir. Rapor, ilgili mevzuat çerçevesinde yetkili sağlık kuruluşundan alınır ve engellilik durumunun 'başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek' düzeyde olup olmadığını ortaya koyması gerekir; iki aylık tutarı arasındaki fark doğrudan bu tespite bağlıdır.
Muhtaçlık incelemesi için kişinin ve eşinin gelir durumunu gösteren belgeler istenir. Tapu, araç, banka ve SGK kayıtları vakıf tarafından elektronik ortamda da sorgulanır. Başvuru sırasında beyan edilen bilgilerle kayıtlar arasındaki tutarsızlık, talebin reddine yol açar.
Başvuru reddedilirse ne yapılır?
Red kararı idari bir işlemdir ve yargı denetimine tabidir. Karara karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Dava açma süresi, İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesine göre yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış gündür. Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılması hâlinde aynı gerekçeyle dava açılamaz, ancak şartlarda değişiklik varsa yeniden başvuru yapılabilir.
Davada en sık tartışılan iki konu, muhtaçlık hesabının doğru yapılıp yapılmadığı ve sağlık kurulu raporunun değerlendirilmesidir. Özellikle 'nafaka bağlanması mümkün olanlar' gerekçesiyle verilen retlerde, yakınların gerçekte nafaka yükümlüsü olup olmadığı ve ödeme gücü bulunup bulunmadığı ayrıca incelenmelidir. Bu tür uyuşmazlıklarda başvuru dosyasının ve ret gerekçesinin tam metninin temin edilmesi ilk adımdır.
İlgili çalışma alanı: İdare Hukuku, Aile Hukuku.
Dayanak mevzuat
- 2022 s. Kanun m.1 (65 yaş aylığı; Değişik: 14/4/2016 - 6704/1; gösterge 7143 s.K. ile 4.387)
- 2022 s. Kanun m.2 (engelli aylığı; Değişik: 12/7/2013 - 6495/73)
- 2828 s. Sosyal Hizmetler Kanunu (harçlık ödenenler)
- 2577 s. İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7 (altmış günlük dava açma süresi)
Sık sorulan sorular
65 yaş aylığı ne kadar?
2022 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre 4.387 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımından bulunan tutardır. Sabit bir rakam değildir; memur aylık katsayısı güncellendikçe aylık da artar.
Engelli aylığı ne kadar?
İki ayrı tutar vardır: başkasının yardımı olmaksızın hayatını devam ettiremeyecek durumdaki engellilerde 4.860 gösterge, talebine rağmen İŞKUR tarafından işe yerleştirilememiş engellilerde 3.240 gösterge üzerinden hesaplanır.
Emekli aylığı alan 65 yaş aylığı alabilir mi?
Alamaz. Kanun, sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlananları açıkça kapsam dışında bırakır.
Muhtaçlık nasıl hesaplanır?
Kişinin ve eşinin her türlü gelirleri toplanır, kişi başına düşen ortalama aylık gelir bulunur. Bu tutar asgari ücretin aylık net tutarının üçte birinden fazlaysa muhtaç kabul edilmez.
Başvurum reddedildi, ne yapabilirim?
Ret kararı idari işlemdir; idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İYUK 7'ye göre süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden itibaren altmış gündür.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 3 Kasım 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.