Velayet davası, boşanma sırasında veya sonrasında ergin olmayan çocuğun bakım, eğitim ve temsil hakkının anne ya da babadan hangisine verileceğinin belirlendiği davadır. Mahkeme kararını çocuğun üstün yararına göre verir; ebeveynlerin yaşam koşulları, çocuğun yaşı, bağlılığı ve idrak çağındaysa kendi görüşü birlikte değerlendirilir.
Velayet nedir ve velayet davası ne zaman açılır?
Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması, malvarlığının yönetimi ve temsili konusunda anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülüklerin bütünüdür. Evlilik devam ederken velayet anne ve baba tarafından birlikte kullanılır.
Boşanma veya ayrılık hâlinde hâkim, Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesi uyarınca anne ve babanın haklarını ve çocukla kişisel ilişkilerini düzenler. Bu nedenle velayet konusu çoğu zaman boşanma davası içinde karara bağlanır.
Boşanma kararından sonra koşullar değişirse, velayetin değiştirilmesi için ayrı bir dava açılabilir. Türk Medeni Kanunu'nun 183. maddesine göre durumun değişmesi üzerine hâkim, resen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.
Mahkeme velayeti neye göre verir?
Velayet kararındaki temel ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Hâkim, boşanmada kusurlu olan eşi cezalandırmak için değil, çocuğun sağlıklı gelişimi için en uygun ortamı sağlamak amacıyla karar verir. Bu nedenle boşanmada kusurlu olan ebeveyn de velayeti alabilir.
Mahkeme; ebeveynlerin çocukla ilgilenme imkânını, ekonomik ve sosyal durumlarını, yaşadıkları konutun uygunluğunu, çocuğun şimdiye kadar kimin yanında büyüdüğünü, kardeşlerin birbirinden ayrılmamasını ve çocuğun okul düzenini birlikte değerlendirir.
Küçük yaştaki çocuklar bakımından, anne şefkatine ihtiyaç duyulduğu kabul edilerek velayetin anneye verilmesi uygulamada sık görülür. Ancak bu mutlak bir kural değildir; annenin çocuğun gelişimini tehlikeye düşürecek bir durumu varsa velayet babaya verilebilir.
Çocuğun görüşü alınır mı?
İdrak çağındaki çocuğun velayet konusundaki görüşünün alınması, Yargıtay uygulamasında ve Türkiye'nin taraf olduğu Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 12. maddesi uyarınca zorunlu kabul edilir. Çocuk genellikle pedagog veya psikolog eşliğinde dinlenir; ancak hâkim çocuğun görüşüyle bağlı değildir ve üstün yararı gözeterek karar verir.
Sosyal inceleme raporu neden önemlidir?
Velayet davalarında mahkeme, aile mahkemesi bünyesinde görev yapan psikolog, pedagog veya sosyal çalışmacıdan sosyal inceleme raporu alır. Uzman, ebeveynlerin evlerini ziyaret eder, çocukla ve taraflarla görüşür ve çocuğun kimin yanında kalmasının daha uygun olduğuna dair görüş bildirir.
Rapor hâkimi bağlamaz; ancak kararın en önemli dayanaklarından biridir. Rapora karşı itirazların somut gerekçelerle ve süresinde yapılması, gerekirse ek rapor istenmesi davanın sonucunu etkileyebilir.
Sosyal inceleme sürecinde tarafların çocuğun ihtiyaçlarına dair gerçekçi bir bakış sergilemesi, diğer ebeveyni kötülemek yerine çocuğun gündelik düzenine odaklanması uzman değerlendirmesinde olumlu karşılanır.
Ortak velayet mümkün mü?
Türk Medeni Kanunu'nda boşanma sonrası ortak velayet açıkça düzenlenmemiştir. Ancak Yargıtay, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeleri ve çocuğun üstün yararını gözeterek, tarafların anlaşması ve bunun çocuğun yararına olması hâlinde ortak velayete hükmedilebileceğini kabul etmektedir.
Ortak velayet, özellikle anlaşmalı boşanmalarda tarafların protokolde bu konuda uzlaşmasıyla gündeme gelir. Mahkeme, ortak velayetin çocuğun yararına olup olmadığını ayrıca değerlendirir; ebeveynler arasında ağır çatışma varsa ortak velayete genellikle hükmedilmez.
Velayeti almayan ebeveynin hakları nelerdir?
Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, çocukla kişisel ilişki kurma hakkına sahiptir. Hâkim, çocuğun yaşına ve ihtiyaçlarına göre hafta sonu, bayram ve yaz tatili gibi dönemlerde görüşme günlerini ve saatlerini ayrıntılı biçimde belirler.
Kişisel ilişki kurma hakkı, çocuğun huzurunu bozacak şekilde kullanılırsa kısıtlanabilir veya kaldırılabilir. Buna karşılık velayet sahibi ebeveynin görüşmeleri haklı bir sebep olmadan engellemesi, velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.
Velayeti almayan ebeveyn, gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılır. Bu katılım iştirak nafakası olarak belirlenir ve çocuğun ihtiyaçları arttığında artırılması istenebilir.
Velayet kararı nasıl uygulanır, çocuk teslim edilmezse ne olur?
Velayete ve kişisel ilişki kurulmasına dair kararlar, kesinleşmeden de uygulanabilir. Velayet sahibi olmayan ebeveynin görüşme günlerinde çocuğun teslim edilmemesi hâlinde, ilamın icrası için icra dairesine başvurulabilir.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 25. maddesi ve devamı hükümleri, çocuk teslimine ilişkin ilamların icrasını düzenler. Uygulamada çocuk teslimi, çocuğun ruh sağlığını korumak amacıyla adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüğü uzmanları, psikolog veya pedagog eşliğinde yapılır.
Çocuğun teslimine ilişkin karara aykırı davranan ebeveyn hakkında, İcra ve İflas Kanunu'nun 341. maddesi uyarınca şikâyet üzerine disiplin hapsine karar verilebilir. Tekrarlanan engelleme ise velayetin değiştirilmesi davasında önemli bir delil olarak değerlendirilebilir.
Ebeveynler arasındaki iletişim sorunları, görüşme günlerinin açık ve ayrıntılı biçimde karara bağlanmasıyla büyük ölçüde önlenebilir. Bu nedenle kişisel ilişki düzenlemesinde saatlerin, teslim yerinin ve tatil dönemlerinin açıkça belirlenmesi talep edilmelidir.
Velayetin değiştirilmesi davası nasıl açılır?
Velayet kararı kesin ve değişmez değildir. Velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi, yeniden evlenmesiyle çocuğun uyum sorunu yaşaması, başka bir şehre taşınarak kişisel ilişkiyi fiilen imkânsız hâle getirmesi veya çocuğun istismara maruz kalması gibi durumlar velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.
Dava, çocuğun yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açılır. Sivas'ta velayetin değiştirilmesi talepleri Sivas Aile Mahkemesi'nde görülür. Davada yeni bir sosyal inceleme raporu alınır ve değişen koşulların çocuğun üstün yararını nasıl etkilediği değerlendirilir.
İlgili çalışma alanı: Aile Hukuku.
Dayanak mevzuat
- TMK m.182 (boşanmada çocuğun durumu)
- TMK m.183 (durumun değişmesi)
- TMK m.323 vd. (kişisel ilişki)
- BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.12
Sık sorulan sorular
Velayet her zaman anneye mi verilir?
Hayır. Uygulamada küçük yaştaki çocukların velayeti çoğunlukla anneye verilse de bu bir kural değildir. Mahkeme çocuğun üstün yararına bakar; annenin çocuğun gelişimini tehlikeye düşürecek bir durumu varsa velayet babaya verilebilir.
Kaç yaşındaki çocuğun görüşü alınır?
Kanunda kesin bir yaş yoktur. Yargıtay, idrak çağındaki çocuğun dinlenmesini zorunlu kabul eder ve uygulamada genellikle sekiz yaş civarındaki çocuklar uzman eşliğinde dinlenir. Hâkim çocuğun görüşüyle bağlı değildir, üstün yararı gözeterek karar verir.
Velayet davası ne kadar sürer?
Süre, sosyal inceleme raporunun hazırlanması, tanıkların dinlenmesi ve mahkemenin iş yüküne göre değişir. Velayet boşanma davası içinde karara bağlanıyorsa boşanma davasıyla birlikte sonuçlanır; velayetin değiştirilmesi davaları ise genellikle birkaç ay ile bir yıl arasında sürer.
Velayeti alan ebeveyn çocuğu başka şehre götürebilir mi?
Velayet sahibi ebeveyn çocuğun yerleşim yerini belirleyebilir. Ancak taşınma, diğer ebeveynin kişisel ilişki hakkını fiilen ortadan kaldırıyorsa kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi veya velayetin değiştirilmesi talep edilebilir.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile Hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 11 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.