Türk hukukunda nafaka türleri dörde ayrılır: boşanma davası sürerken bağlanan tedbir nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe bağlanan yoksulluk nafakası, velayeti almayan ebeveynin çocuk için ödediği iştirak nafakası ve yardım nafakası. Her birinin şartları, süresi ve dayandığı kanun maddesi farklıdır.
Nafaka nedir ve nafaka türleri nelerdir?
Nafaka, bir kişinin geçimini sağlamak amacıyla kanunen yükümlü olan kişi tarafından yapılan düzenli ödemedir. Aile hukukunda nafaka, evliliğin devamı sırasında, boşanma davası sürerken ve boşanmadan sonra gündeme gelebilir.
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, nafakayı amacına ve kimin lehine bağlandığına göre farklı hükümlerle düzenler. Uygulamada en sık karşılaşılan nafaka türleri tedbir nafakası, yoksulluk nafakası ve iştirak nafakasıdır. Bunlara ek olarak, yoksulluğa düşecek olan üstsoy, altsoy ve kardeşler lehine yardım nafakası da vardır.
Nafaka türleri arasındaki farkı bilmek önemlidir; çünkü her birinin talep edilebileceği zaman, şartları ve sona erme sebepleri farklıdır. Yanlış nafaka türünün talep edilmesi veya talebin geç ileri sürülmesi hak kaybına yol açabilir.
Tedbir nafakası nedir, ne zaman bağlanır?
Tedbir nafakası, boşanma veya ayrılık davası süresince eşlerin ve çocukların geçimini sağlamak için hâkimin aldığı geçici bir önlemdir. Türk Medeni Kanunu'nun 169. maddesine göre hâkim, dava açılınca davanın devamı süresince gerekli olan önlemleri kendiliğinden alır; eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı bu önlemlerin başında gelir.
Tedbir nafakasında kusur aranmaz. Dava süresince geçim sıkıntısı yaşayacak olan eş, kusurlu olsa bile tedbir nafakası alabilir. Çocuklar için de davanın devamı süresince tedbir nafakasına hükmedilir.
Tedbir nafakası dava açıldığı tarihten itibaren başlar ve kural olarak boşanma kararı kesinleşinceye kadar devam eder. Boşanma kararı kesinleştiğinde, şartları varsa tedbir nafakası yoksulluk nafakasına veya iştirak nafakasına dönüşebilir.
Evlilik birliği devam ederken nafaka istenebilir mi?
Boşanma davası açılmadan da, evlilik birliği devam ederken birlikte yaşamaya ara verilmesi hâlinde hâkimden eşin ve çocukların geçimine katkı sağlanması istenebilir. Bu talep Türk Medeni Kanunu'nun 197. maddesine dayanır ve uygulamada yine tedbir nafakası olarak adlandırılır.
Yoksulluk nafakası şartları nelerdir?
Yoksulluk nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşe, diğer eş tarafından ödenen nafakadır ve Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde düzenlenmiştir. Yoksulluk nafakasına hükmedilebilmesi için bazı şartların birlikte bulunması gerekir.
İlk şart, nafaka isteyen eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olmasıdır. Buradaki yoksulluk, kişinin barınma, beslenme, giyim, sağlık gibi temel ihtiyaçlarını karşılayamaması anlamına gelir. İkinci şart, nafaka isteyen eşin kusurunun diğer eşten daha ağır olmamasıdır. Üçüncü şart ise nafaka yükümlüsünün mali gücünün elverişli olmasıdır.
Yoksulluk nafakası talep üzerine bağlanır; hâkim kendiliğinden hükmedemez. Talep boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir dava ile de istenebilir. Bu süre Türk Medeni Kanunu'nun 178. maddesinde düzenlenen zamanaşımı süresidir.
Yoksulluk nafakası ne zaman sona erer?
Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesine göre alacaklı eşin yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü hâlinde nafaka kendiliğinden kalkar. Alacaklı eşin evlenmeksizin fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla nafaka kaldırılabilir ya da azaltılabilir.
İştirak nafakası nedir, kim öder?
İştirak nafakası, boşanma sonrasında velayet kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılması için ödediği nafakadır. Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesi, hâkimin velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma payını belirleyeceğini düzenler.
İştirak nafakasında kusur aranmaz; çünkü nafakanın amacı eşlerden birini değil, çocuğun üstün yararını korumaktır. Hâkim, çocuğun yaşını, eğitim durumunu, sağlık ihtiyaçlarını ve ebeveynlerin ekonomik gücünü birlikte değerlendirir.
İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasına, yani 18 yaşını doldurmasına kadar devam eder. Çocuğun eğitimi devam ediyorsa, ergin olduktan sonra da Türk Medeni Kanunu'nun 328. maddesi kapsamında anne ve babanın bakım yükümlülüğü eğitim sona erinceye kadar sürebilir; bu durumda talep çocuk tarafından ileri sürülür.
Nafaka miktarı nasıl belirlenir?
Kanunda nafaka için sabit bir tutar veya oran yoktur. Hâkim, tarafların ekonomik ve sosyal durumlarını, gelirlerini, giderlerini, bakmakla yükümlü oldukları kişileri ve hakkaniyeti birlikte gözeterek nafaka miktarını belirler.
Uygulamada tarafların maaş bordroları, banka kayıtları, tapu ve araç kayıtları ile sosyal ve ekonomik durum araştırması dosyaya getirilir. Nafaka yükümlüsünün gelirini gizlemesi durumunda yaşam standardını gösteren diğer deliller de dikkate alınabilir.
Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca, hâkim tarafların talebi üzerine gelecek yıllarda nafakanın hangi oranda artırılacağını da karara bağlayabilir. Uygulamada bu artış çoğunlukla Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan enflasyon oranına endekslenir.
Nafaka artırım ve azaltım davası
Tarafların mali durumunda önemli bir değişiklik olduğunda nafakanın artırılması veya azaltılması istenebilir. Çocuğun okula başlaması, sağlık giderlerinin artması veya yükümlünün gelirinin belirgin biçimde düşmesi bu değişikliklere örnektir. Nafaka artırım ve azaltım davaları aile mahkemesinde görülür.
Nafaka ödenmezse ne olur?
Nafaka kararı, kesinleşmesi beklenmeden icraya konulabilen kararlardandır. Ödenmeyen nafaka alacakları için icra dairesinde ilamlı icra takibi başlatılabilir ve yükümlünün maaşı, banka hesapları ve malvarlığı üzerinde haciz uygulanabilir.
Nafaka alacağı, maaş haczinde diğer alacaklardan önce gelir. Ayrıca 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca nafaka ödeme yükümlülüğüne uymayan borçlu hakkında, alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsine karar verilebilir.
Nafaka kararı veren mahkeme Sivas Aile Mahkemesi olsa bile icra takibi, alacaklının tercihine göre yetkili icra dairelerinden başlatılabilir. Takip sürecinde ödenmeyen dönemlerin doğru hesaplanması ve artış oranının uygulanması önemlidir.
İlgili çalışma alanı: Aile Hukuku, Alacak Tahsili.
Dayanak mevzuat
- TMK m.169 (tedbir nafakası)
- TMK m.175 (yoksulluk nafakası)
- TMK m.176 (nafakanın kalkması ve değişmesi)
- TMK m.178 (zamanaşımı)
- TMK m.182 (iştirak nafakası)
- TMK m.328 (eğitim süresince bakım)
- İİK m.344 (nafaka borcuna uymama)
Sık sorulan sorular
Kusurlu eş nafaka alabilir mi?
Tedbir ve iştirak nafakasında kusur aranmaz. Yoksulluk nafakasında ise nafaka isteyen eşin kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması gerekir. Eşit kusurlu ya da daha az kusurlu eş, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecekse yoksulluk nafakası talep edebilir.
Yoksulluk nafakası süresiz midir?
Kanunda yoksulluk nafakası için bir üst süre öngörülmemiştir. Alacaklının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer; yoksulluğun ortadan kalkması, fiilen evli gibi yaşama gibi hâllerde ise mahkeme kararıyla kaldırılabilir veya azaltılabilir.
Boşanmadan sonra nafaka istenebilir mi?
Evet. Yoksulluk nafakası boşanma davasıyla birlikte istenmemişse, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla talep edilebilir. İştirak nafakası ise çocuğun ihtiyaçları devam ettiği sürece ayrıca talep edilebilir veya artırılması istenebilir.
Nafaka davası hangi mahkemede açılır?
Nafaka davaları aile mahkemesinde görülür. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. Sivas’ta nafaka talepleri Sivas Aile Mahkemesi’nde ileri sürülür.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile Hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 11 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.