657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, disiplin cezalarını hem usul hem süre bakımından sıkı kurallara bağlar. Savunma alınmadan hiçbir disiplin cezası verilemez ve savunma için en az yedi gün süre tanınması zorunludur. Fiilin öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde soruşturmaya başlanmazsa, her hâlde fiilin işlenmesinden itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Verilen cezaya karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir; itiraz yolu tüketildikten sonra idari yargıya başvurulur.
Disiplin cezası türleri nelerdir?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesi disiplin cezalarını ağırlık sırasına göre beşe ayırır: uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve Devlet memurluğundan çıkarma. Her ceza türü için hangi fiil ve hâllerin o cezayı gerektirdiği maddede tek tek sayılmıştır.
Aylıktan kesme cezası, memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılmasıdır. Kasıtlı olarak verilen emir ve görevleri tam ve zamanında yapmamak, özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmemek, görevle ilgili resmî belge, araç ve gereçleri korumamak bu cezayı gerektiren fiiller arasındadır.
Kanunda sayılmayan bir fiile dayanılarak disiplin cezası verilemez. Bu nedenle savunma ve itiraz aşamasında ilk bakılacak şey, isnat edilen fiilin 125. maddede hangi bende karşılık geldiği ve o bendin tanımına gerçekten uyup uymadığıdır.
Savunma alınmadan ceza verilebilir mi?
Verilemez. Kanun'un 130. maddesi bu konuda kesindir: Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez. Bu, sonradan giderilebilecek basit bir usul eksikliği değil, cezayı sakatlayan temel bir aykırılıktır.
Savunma için tanınacak süre de serbest bırakılmamıştır. Soruşturmayı yapan veya yetkili disiplin kurulu, savunma için yedi günden az olmayan bir süre vermek ya da belirli bir tarih göstermek zorundadır. Bu süre içinde veya belirtilen tarihte savunmasını yapmayan memur savunma hakkından vazgeçmiş sayılır.
Savunma istem yazısında, isnat edilen fiilin ne olduğunun ve hangi maddeye dayanıldığının açıkça belirtilmesi gerekir. Neyle suçlandığını bilmeyen memurun savunma yapması fiilen mümkün değildir; bu nedenle muğlak bir savunma istemi de usul sakatlığı oluşturabilir.
Zamanaşımı süreleri
Kanun'un 127. maddesi iki ayrı zamanaşımı öngörür. Birincisi soruşturmaya başlama süresidir: 125. maddede sayılan fiil ve hâlleri işleyenler hakkında, bu fiillerin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezalarında bir ay içinde disiplin soruşturmasına, memurluktan çıkarma cezasında altı ay içinde disiplin kovuşturmasına başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
İkincisi ceza verme süresidir: disiplin cezasını gerektiren fiil ve hâllerin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde disiplin cezası verilmezse, ceza verme yetkisi yine zamanaşımına uğrar. Bu süre fiilin işlendiği tarihten işler, öğrenildiği tarihten değil.
Aynı maddede 2023'te eklenen bir düzenleme, disiplin cezasının yargı kararıyla iptal edilmesi hâlini karşılar: kararın idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde; sürenin dolması veya altı aydan az kalması hâlinde en geç altı ay içinde, karar gerekçesi dikkate alınarak yeniden disiplin cezası tesis edilebilir.
Karar ne kadar sürede verilmelidir?
Kanun'un 128. maddesine göre disiplin amirleri uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarını soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren on beş gün içinde vermek zorundadır. Bu süre, soruşturmanın sürüncemede bırakılmasını önlemek için konulmuştur.
Cezaya nasıl itiraz edilir?
Kanun'un 135. maddesine göre disiplin amirleri tarafından verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı ise yüksek disiplin kuruluna itiraz edilir.
İtiraz süresi, kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gündür. Süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezaları kesinleşir. Yedi gün çok kısa bir süredir; tebliğ tarihinin kayda geçirilmesi ve dilekçenin gecikmeden verilmesi şarttır.
İtiraz mercileri, itiraz dilekçesi ile karar ve eklerinin kendilerine ulaşmasından itibaren otuz gün içinde kararlarını vermek zorundadır. İtirazın kabulü hâlinde disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verilen cezayı hafifletebilir veya tamamen kaldırabilir.
İdari yargı yolu açık mı?
Açıktır. Kanun'un 135. maddesi, disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabileceğini açıkça düzenler. İdari Yargılama Usulü Kanunu'na göre iptal davası, işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır. Disiplin kuruluna itiraz edilmişse süre, itiraz üzerine verilen kararın tebliğinden işlemeye başlar.
Ceza özlük dosyasından silinir mi?
Kanun'un 133. maddesine göre disiplin cezaları memurun özlük dosyasına işlenir. Ancak bu kayıt kalıcı değildir.
Devlet memurluğundan çıkarma cezası dışında bir disiplin cezası almış olan memur; uyarma ve kınama cezalarının uygulanmasından beş sene, diğer cezaların uygulanmasından on sene sonra atamaya yetkili amire başvurarak cezanın özlük dosyasından silinmesini isteyebilir.
Memurun bu süreler içindeki davranışları isteği haklı kılacak nitelikte görülürse, talebin yerine getirilmesine karar verilir ve bu karar özlük dosyasına işlenir. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının silinmesinde ise önce disiplin kurulunun görüşü alınır. Bu, görevde yükselme ve atama süreçlerinde önem taşıyan bir imkândır ve kendiliğinden işlemez; başvuru gerektirir.
İlgili çalışma alanı: İdare Hukuku, İş Hukuku.
Dayanak mevzuat
- 657 s. Devlet Memurları Kanunu m.125 (disiplin cezalarının çeşitleri)
- 657 s. DMK m.127 (zamanaşımı)
- 657 s. DMK m.128 (karar süresi)
- 657 s. DMK m.130 (savunma hakkı)
- 657 s. DMK m.133 (cezanın özlük dosyasından çıkarılması)
- 657 s. DMK m.135 (itiraz, Değişik: 13/2/2011 - 6111/113)
- 2577 s. İYUK m.7 (idari davada altmış günlük süre)
Sık sorulan sorular
Disiplin cezasına itiraz süresi kaç gündür?
Yedi gün. 657 sayılı Kanun'un 135. maddesine göre süre kararın ilgiliye tebliği tarihinden işler; süresinde itiraz edilmeyen cezalar kesinleşir. İtiraz mercii otuz gün içinde karar vermek zorundadır.
Savunmam alınmadan ceza verildi, ne olur?
Kanun'un 130. maddesi savunma alınmadan disiplin cezası verilemeyeceğini düzenler. Savunma için en az yedi gün süre tanınması da zorunludur. Bu kurala aykırılık, cezayı sakatlayan temel bir usul aykırılığıdır.
Olaydan yıllar sonra ceza verilebilir mi?
Hayır. 127. maddeye göre fiilin işlendiği tarihten itibaren nihayet iki yıl içinde ceza verilmezse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. Ayrıca fiilin öğrenilmesinden itibaren bir ay (memurluktan çıkarmada altı ay) içinde soruşturmaya başlanması gerekir.
Aylıktan kesme cezasında ne kadar kesinti yapılır?
657 sayılı Kanun'un 125. maddesine göre memurun brüt aylığından 1/30 ile 1/8 arasında kesinti yapılır. Oran, fiilin ağırlığına göre belirlenir.
Aldığım ceza özlük dosyamdan silinir mi?
Başvuru üzerine silinebilir. 133. maddeye göre uyarma ve kınamada beş, diğer cezalarda on sene sonra atamaya yetkili amire başvurulur. Kademe ilerlemesinin durdurulması cezasında ayrıca disiplin kurulunun görüşü alınır. Kendiliğinden silinmez.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Ceza Hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 12 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.