Türk Borçlar Kanunu'nun 512. maddesine göre vekâlet veren ve vekil, sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir. Vekâlet verenin bu işlemine azil, vekilin işlemine istifa denir. Hak her zaman kullanılabilir olmakla birlikte karşılıksız değildir: uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür. Vekâlet ayrıca tarafların ölümü, ehliyetin kaybedilmesi veya iflas ile kendiliğinden sona erer. Vekilin, sona ermeyi öğrenmeden önce yaptığı işlemlerden vekâlet veren sorumlu kalmaya devam eder.
Vekâletten azil mümkün mü?
Mümkündür ve bu hak sınırlandırılamaz. Türk Borçlar Kanunu'nun 512. maddesi, vekâlet veren ve vekilin sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebileceğini düzenler. Vekâlet ilişkisi güvene dayandığı için, güvenin kalmadığı bir ilişkiyi sürdürmeye kimse zorlanamaz.
Vekâlet verenin sözleşmeyi sona erdirmesine azil, vekilin sona erdirmesine istifa denir. Her ikisi de tek taraflı bir irade beyanıyla gerçekleşir; karşı tarafın kabulü aranmaz.
Noterde düzenlenmiş bir vekâletname, yine noterde düzenlenecek azilname ile geri alınır. Azilnamenin yalnızca düzenlenmesi yetmez; vekile ve işlem yapılacak kurumlara ulaştırılması gerekir. Bunun sebebi bir sonraki bölümdeki hükümdür.
Azil zarar doğurursa ne olur?
512. maddenin ikinci cümlesi dengeyi kurar: uygun olmayan zamanda sözleşmeyi sona erdiren taraf, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.
Buradaki ölçüt zamanlamadır, haklılık değil. Azil her zaman geçerlidir; ancak işin kritik bir aşamasında, karşı tarafı zarara uğratacak bir anda yapılmışsa tazminat sorumluluğu doğar. Bir davanın duruşma gününe birkaç gün kala yapılan azil veya istifa buna örnektir.
Zararın kapsamı somut olaya göre belirlenir. Vekilin yaptığı işler için hak ettiği ücret ile uygunsuz zamanlamadan doğan zarar ayrı kalemlerdir; azil, o ana kadar yapılan işlerin karşılığını ortadan kaldırmaz.
Vekâlet başka hangi hâllerde sona erer?
Türk Borçlar Kanunu'nun 513. maddesine göre sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme; vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ile kendiliğinden sona erer. Bu hüküm, taraflardan birinin tüzel kişi olması durumunda tüzel kişiliğin sona ermesinde de uygulanır.
Burada sık yapılan hata, ölenin verdiği vekâletnamenin mirasçılar için de geçerli sayılmasıdır. Aksi kararlaştırılmadıkça vekâlet ölümle sona erer; mirasçılar adına işlem yapılacaksa yeni bir vekâletname gerekir.
Kanun bir koruma hükmü de getirir: vekâletin sona ermesi vekâlet verenin menfaatlerini tehlikeye düşürüyorsa, vekâlet veren veya mirasçısı ya da temsilcisi işleri kendi başına görebilecek duruma gelinceye kadar, vekil veya mirasçısı ya da temsilcisi vekâleti ifaya devam etmekle yükümlüdür.
Azilden sonra yapılan işlemler geçerli mi?
Bu, azilnamenin tebliğ edilmesinin neden hayati olduğunu açıklayan sorudur. Türk Borçlar Kanunu'nun 514. maddesine göre vekilin, sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işlerden vekâlet veren ya da mirasçıları sözleşme devam ediyormuş gibi sorumludur.
Yani noterde azilname düzenlenmiş olması tek başına yetmez. Vekil durumu öğrenmemişse yaptığı işlem vekâlet vereni bağlamaya devam eder. Bu nedenle azilname vekile tebliğ edilmeli; tapu müdürlüğü, banka, icra dairesi gibi işlem yapılacak kurumlara da bildirilmelidir.
Vekilin yükümlülükleri bakımından genel kural, vekilin üstlendiği işi vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmesidir. Özen borcuna aykırılıktan doğan zarardan vekil sorumludur. Verilen vekâletnamenin kapsamını dar tutmak, özellikle taşınmaz satışı ve para çekme gibi yetkileri ayrıca ve açıkça belirtmek, sonradan doğacak uyuşmazlıkların en etkili önleyicisidir.
Vekâletname düzenlerken dikkat edilecekler
Genel vekâletname, içeriğinde sayılan yetkilerin tamamını kapsar ve geniş tutulduğunda ciddi risk doğurur. Yalnızca yapılacak iş için yetki verilmesi, süre konulması ve işin bitiminde azilname düzenlenmesi önerilir. Sivas'ta düzenlenen bir vekâletname ülke genelinde kullanılabilir; aynı şekilde azilname de nerede düzenlenirse düzenlensin, tebliğ edildiği anda sonuç doğurur.
Vekilin hesap verme ve devretme borcu
Vekâlet ilişkisi bittiğinde iş bitmez. Vekil, vekâlet verenin istemi üzerine yürüttüğü işin hesabını vermek ve vekâletle ilişkili olarak aldıklarını vekâlet verene devretmekle yükümlüdür. Tahsil edilen para, teslim alınan belge ve senetler bu kapsamdadır.
Vekil, kendi adına ve vekâlet veren hesabına gördüğü işlerden doğan üçüncü kişilerdeki alacaklarını da vekâlet verene devretmek zorundadır. Hesap verme borcu, azilden sonra da devam eder; vekâletin sona ermiş olması vekili bu yükümlülükten kurtarmaz.
Vekilin işi bizzat yapması asıldır. Yetki verilmemişse veya durum zorunlu kılmıyorsa işi başkasına devredemez; yetkisiz olarak işi başkasına devreden vekil, onun fiilinden kendi fiili gibi sorumlu olur. Vekâletname düzenlenirken 'tevkil yetkisi', yani başkasını vekil tayin etme yetkisinin verilip verilmediğine dikkat edilmesinin sebebi budur.
Vekâlet ücreti ve masraflar
Vekâlet sözleşmesi kural olarak ücretsizdir; ücret ancak sözleşmede kararlaştırılmışsa ya da teamül gereğiyse istenebilir. Buna karşılık vekilin yaptığı masraflar farklı bir kalemdir: vekâlet veren, vekilin işin görülmesi için yaptığı giderleri ve verdiği avansları faiziyle birlikte ödemekle ve üstlendiği borçlardan onu kurtarmakla yükümlüdür.
Vekil, işin görülmesi sırasında kusuru olmaksızın uğradığı zararın giderilmesini de vekâlet verenden isteyebilir. Azil hâlinde bu alacaklar ortadan kalkmaz; azlin geçerliliği ile vekilin o ana kadar doğmuş alacakları birbirinden ayrı meselelerdir.
İlgili çalışma alanı: Sözleşme Hukuku, Gayrimenkul Hukuku.
Dayanak mevzuat
- 6098 s. Türk Borçlar Kanunu m.502 (vekâlet sözleşmesinin tanımı)
- 6098 s. TBK m.506 (vekilin özen ve sadakat borcu)
- 6098 s. TBK m.512 (tek taraflı sona erdirme ve uygunsuz zaman)
- 6098 s. TBK m.513 (ölüm, ehliyetin kaybı ve iflas)
- 6098 s. TBK m.514 (sona ermeyi öğrenmeden yapılan işler)
Sık sorulan sorular
Verdiğim vekâleti her zaman geri alabilir miyim?
Evet. Türk Borçlar Kanunu'nun 512. maddesine göre vekâlet veren ve vekil sözleşmeyi her zaman tek taraflı olarak sona erdirebilir. Ancak uygun olmayan zamanda sona erdiren, diğerinin bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.
Azilname düzenlemem yeterli mi?
Yeterli değil. TBK 514'e göre vekilin sözleşmenin sona erdiğini öğrenmeden önce yaptığı işlerden vekâlet veren sorumludur. Azilnamenin vekile tebliğ edilmesi ve ilgili kurumlara bildirilmesi gerekir.
Vekâlet veren ölürse vekâlet devam eder mi?
Sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sona erer. TBK 513, ölüm, ehliyetin kaybı ve iflas hâlinde vekâletin kendiliğinden sona erdiğini düzenler.
Azil tazminat gerektirir mi?
Azlin kendisi her zaman geçerlidir; tazminat yalnızca uygun olmayan zamanda yapılmışsa ve karşı taraf bundan zarar görmüşse gündeme gelir.
Vekil işi kötü yaparsa sorumlu olur mu?
Vekil, üstlendiği işi vekâlet verenin haklı menfaatlerini gözeterek sadakat ve özenle yürütmekle yükümlüdür. Özen borcuna aykırılıktan doğan zarardan sorumludur.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 18 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.