Uzlaştırma, kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun, tarafsız bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmaya varmasını sağlayan ceza muhakemesi yoludur. Taraflar uzlaşır ve kararlaştırılan edim yerine getirilirse soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturmada davanın düşmesine karar verilir.
Uzlaştırma nedir, amacı nedir?
Uzlaştırma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253 ve 254. maddelerinde düzenlenmiştir. Kurumun amacı, bazı suçlarda uyuşmazlığın yargılama yerine taraflar arasında barışçıl bir çözümle sona erdirilmesidir.
Uzlaştırmada mağdurun zararının giderilmesi, taraflar arasındaki ilişkinin onarılması ve ceza yargılamasının yükünün hafifletilmesi hedeflenir. Bu yönüyle uzlaştırma, onarıcı adalet anlayışının ceza muhakemesindeki yansımasıdır.
Uzlaştırma, taraflara bir zorunluluk yüklemez. Taraflardan birinin uzlaşmayı kabul etmemesi hâlinde soruşturma veya kovuşturma olağan şekilde devam eder.
Uzlaştırma hangi suçlarda uygulanır?
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesine göre soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar uzlaştırma kapsamındadır. Bunun yanında kanunda ayrıca sayılan bazı suçlar, şikâyete bağlı olmasalar da uzlaştırmaya tabidir.
Kanunda sayılan suçlar arasında kasten yaralamanın bazı hâlleri, taksirle yaralama, konut dokunulmazlığının ihlali, çocuğun kaçırılması ve alıkonulması, bilgi ve belgeleri vermeme gibi suçlar yer alır. Hangi suçların uzlaştırma kapsamında olduğu kanun değişiklikleriyle zaman zaman değiştiğinden, somut olayda güncel metnin kontrol edilmesi gerekir.
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar uzlaştırma kapsamında değildir. Ayrıca etkin pişmanlık hükümlerine yer verilen suçlar da, şikâyete bağlı olanlar hariç, kural olarak uzlaştırmaya tabi tutulmaz.
Uzlaştırma süreci nasıl işler?
Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı, dosyanın uzlaştırma kapsamında olduğunu belirlerse dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderir. Büro, dosyayı listeye kayıtlı bir uzlaştırmacıya tevdi eder. Uzlaştırmacı genellikle bir avukat veya hukuk eğitimi almış bir kişidir.
Uzlaştırmacı, taraflarla ayrı ayrı veya birlikte görüşerek uzlaşma teklifini iletir. Taraflara uzlaşma teklifini kabul edip etmemek için kural olarak üç gün düşünme süresi verilir. Süre içinde cevap vermeyen taraf teklifi reddetmiş sayılır.
Uzlaştırma müzakereleri gizlidir. Müzakereler sırasında yapılan beyanlar, uzlaşmanın sağlanamaması hâlinde soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılamaz. Bu kural, tarafların açık ve rahat bir görüşme yapabilmesini sağlar.
Uzlaştırmacının görev süresi ne kadardır?
Uzlaştırmacı, belgelerin kendisine verildiği tarihten itibaren otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerini sonuçlandırır. Gerektiğinde bu süre, Cumhuriyet savcısı tarafından yirmi günü geçmemek üzere uzatılabilir.
Uzlaşma sağlanırsa ne olur?
Taraflar uzlaşırsa bir uzlaştırma raporu düzenlenir ve Cumhuriyet savcısı raporu inceler. Uzlaşmanın tarafların özgür iradesine dayandığı ve edimin hukuka uygun olduğu anlaşılırsa savcı uzlaşmayı onaylar.
Edim, uzlaşma sonucunda şüphelinin yerine getirmeyi kabul ettiği yükümlülüktür. Bu edim; zararın tazmini, özür dilenmesi, bir kamu yararına kuruluşa bağış yapılması veya belirli bir davranışta bulunulması olabilir.
Edim uzlaşma anında yerine getirilirse, Cumhuriyet savcısı kovuşturmaya yer olmadığına karar verir. Edim ileri bir tarihte veya taksitle yerine getirilecekse, soruşturma ertelenir; edim yerine getirildiğinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Edimin yerine getirilmemesi hâlinde soruşturma kaldığı yerden devam eder.
Kovuşturma aşamasında uzlaştırma yapılabilir mi?
Evet. Soruşturma aşamasında uzlaştırma yoluna gidilmemişse veya dosya kovuşturma aşamasında uzlaştırma kapsamına girdiyse, mahkeme de dosyayı uzlaştırma bürosuna gönderebilir. Bu düzenleme Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 254. maddesinde yer alır.
Kovuşturma aşamasında uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse, mahkeme davanın düşmesine karar verir. Edimin ileri bir tarihte yerine getirilmesi kararlaştırılmışsa hükmün açıklanması geri bırakılır; edim yerine getirildiğinde dava düşer.
Soruşturma aşamasında uzlaşmayı reddeden tarafın, kovuşturma aşamasında yeniden uzlaştırma talep etmesi kural olarak mümkün değildir. Bu nedenle uzlaştırma teklifinin ilk aşamada dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
Uzlaşma sonrası tazminat istenebilir mi?
Uzlaşmanın sağlanması ve edimin yerine getirilmesi hâlinde, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 253. maddesine göre mağdur, suç nedeniyle uğradığı zararlar için artık dava açamaz. Açılmış davalar da feragat edilmiş sayılır.
Bu kural, uzlaşma görüşmelerinde mağdurun tüm zararlarının hesaba katılmasının önemini gösterir. Tedavi giderleri, iş göremezlik kaybı ve manevi zarar gibi kalemlerin uzlaşmadan önce değerlendirilmesi, sonradan telafisi mümkün olmayan kayıpları önler.
Şüpheli veya sanık açısından da uzlaşma, ceza yargılamasının sona ermesi ve hukuki uyuşmazlığın tek seferde kapanması anlamına gelir.
Uzlaştırma ile arabuluculuk arasındaki fark nedir?
Uzlaştırma ceza muhakemesine özgü bir kurumdur ve şüpheli ile mağdur arasında, suçtan doğan uyuşmazlığın çözümünü amaçlar. Arabuluculuk ise 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında, iş, ticaret, tüketici ve kira gibi özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır.
Uzlaştırmada süreç savcılık veya mahkeme tarafından başlatılır ve uzlaştırmacı, Adalet Bakanlığı listesinde kayıtlı kişiler arasından görevlendirilir. Arabuluculukta ise taraflar arabuluculuk bürosuna başvurur ve bazı uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurmak dava şartıdır.
Her iki kurumda da amaç, uyuşmazlığın mahkeme kararı yerine tarafların iradesiyle sona erdirilmesidir. Ancak uzlaşmanın ceza davasına etkisi ile arabuluculuk anlaşmasının hukuk davasına etkisi farklı kurallara bağlıdır; bu nedenle hangi yolun uygulanacağının doğru belirlenmesi gerekir.
Uzlaştırmada avukatın rolü nedir?
Uzlaştırma görüşmelerine taraflar müdafi veya vekilleriyle birlikte katılabilir. Mağdurun zararının doğru hesaplanması, teklifin hukuki sonuçlarının anlaşılması ve edimin yerine getirilmesine ilişkin güvencelerin belirlenmesi, sürecin sağlıklı yürümesi için önemlidir.
Sivas'ta uzlaştırma kapsamındaki dosyalar, Sivas Cumhuriyet Başsavcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosu aracılığıyla yürütülür. Uzlaştırmacı, görüşme tarihini taraflara bildirir; görüşmeler yüz yüze veya telefonla yapılabilir.
İlgili çalışma alanı: Ceza Hukuku.
Dayanak mevzuat
- 5271 sayılı CMK m.253 (uzlaştırma)
- 5271 sayılı CMK m.254 (kovuşturma evresinde uzlaştırma)
- Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Yönetmeliği
Sık sorulan sorular
Uzlaştırmayı kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Uzlaştırma iradi bir süreçtir. Taraflardan biri teklifi kabul etmezse uzlaşma sağlanamaz ve soruşturma veya kovuşturma olağan şekilde devam eder. Teklifi değerlendirmek için taraflara kural olarak üç gün düşünme süresi verilir.
Uzlaştırmada söylenenler aleyhime delil olur mu?
Hayır. Ceza Muhakemesi Kanunu’na göre uzlaştırma müzakereleri gizlidir ve uzlaşma sağlanamazsa bu görüşmelerde yapılan beyanlar soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılamaz.
Uzlaşmada kararlaştırılan para ödenmezse ne olur?
Edim ileri bir tarihte veya taksitle yerine getirilecekse soruşturma ertelenir ya da hükmün açıklanması geri bırakılır. Edim yerine getirilmezse soruşturma veya kovuşturma kaldığı yerden devam eder.
Uzlaşmadan sonra tazminat davası açılabilir mi?
Uzlaşma sağlanıp edim yerine getirildiğinde mağdur, suç nedeniyle uğradığı zararlar için dava açamaz; açılmış davalar feragat edilmiş sayılır. Bu nedenle tüm zararların uzlaşma görüşmesinde hesaba katılması önemlidir.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Ceza Hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 11 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.