Ayıplı bir mal alan tüketicinin 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesine göre dört seçimlik hakkı vardır: sözleşmeden dönme, bedelden indirim, ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değiştirme. Bu hakların kullanılması, kanunda belirlenen parasal sınırın altındaki uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetine başvurmayı zorunlu kılar. Ayıplı maldan sorumluluk kural olarak iki yıllık zamanaşımına tabidir; konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda bu süre beş yıldır. Hakem heyeti kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir.
Ayıplı mal nedir, tüketicinin hangi hakları doğar?
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 8. maddesine göre ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmayan veya objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan maldır. Bozuk çıkan beyaz eşya, vaat edilen özelliği bulunmayan telefon, eksik donanımla teslim edilen araç bu kapsamdadır.
Malın ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici, Kanun'un 11. maddesindeki dört seçimlik haktan birini kullanabilir: satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme, satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme, aşırı masraf gerektirmiyorsa bütün masraflar satıcıya ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme, imkân varsa ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme.
Seçim tüketiciye aittir; satıcı tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Satıcının 'önce tamire gönderelim' demesi, tüketicinin değişim veya iade talebini ortadan kaldırmaz.
Satıcı yoksa üretici veya ithalatçıya gidilebilir mi?
Evet. Kanun'un 11. maddesinin ikinci fıkrasına göre ücretsiz onarım ve ayıpsız misli ile değiştirme hakları üretici veya ithalatçıya karşı da kullanılabilir. Bu iki hak bakımından satıcı, üretici ve ithalatçı müteselsilen sorumludur. Üretici veya ithalatçı, ayıbın malın kendisi tarafından piyasaya sürülmesinden sonra doğduğunu ispat ederse sorumluluktan kurtulur.
Ayıplı maldan sorumlulukta zamanaşımı kaç yıl?
Kanun'un 12. maddesine göre, daha uzun bir süre kararlaştırılmadıkça ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile malın tüketiciye teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir.
Konut veya tatil amaçlı taşınmaz mallarda bu süre teslim tarihinden itibaren beş yıldır. İkinci el satışlarda ise satıcının ayıplı maldan sorumluluğu bir yıldan, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda üç yıldan az olamaz.
Kritik istisna üçüncü fıkradadır: ayıp ağır kusur ya da hile ile gizlenmişse zamanaşımı hükümleri hiç uygulanmaz. Kilometresi düşürülmüş araç, gizlenmiş hasar kaydı, saklanmış yapı kusuru gibi hâllerde iki yıllık sürenin geçmiş olması tek başına hak kaybı doğurmaz.
Hakem heyetine başvurmak zorunlu mu?
Kanun'un 68. maddesine göre, tarafların İcra ve İflas Kanunu'ndaki hakları saklı kalmak kaydıyla, belirlenen parasal sınırın altında kalan uyuşmazlıklarda tüketici hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar için ise hakem heyetine başvuru yapılamaz; doğrudan tüketici mahkemesine gidilir.
Parasal sınır her yıl yeniden belirlenir. Kanun metninde yazan rakam yürürlüğe girdiği tarihteki tutardır; güncel sınır, Ticaret Bakanlığının her yıl aralık ayında Resmî Gazete'de yayımladığı tebliğ ile açıklanır. Başvurudan önce o yılın tebliğindeki tutarın kontrol edilmesi gerekir; yanlış mercie yapılan başvuru zaman kaybettirir.
Başvurular, tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir. Hakem heyetinin bulunmadığı yerlerde başvuru ilçe kaymakamlığına yapılır; kaymakamlık bunu yetkili hakem heyetine iletir. Hakem heyetleri kendilerine yapılan başvuruları kabul etmek zorundadır.
Hakem heyeti kimlerden oluşur?
Kanun'un 66. maddesine göre heyetin başkanlığını illerde ticaret il müdürü, ilçelerde kaymakam veya görevlendireceği bir memur yürütür. Başkan dâhil beş üyeden oluşur: belediye başkanının görevlendireceği bir belediye personeli, baronun kendi mensupları arasından görevlendireceği bir avukat, satıcının tacir ya da esnaf olmasına göre ticaret odasının veya esnaf odasının bir üyesi ve tüketici örgütlerinin kendi aralarından seçtiği bir üye.
Karara nasıl itiraz edilir?
Kanun'un 70. maddesine göre tüketici hakem heyeti kararları tarafları bağlar ve İcra ve İflas Kanunu'nun ilamların yerine getirilmesine ilişkin hükümlerine göre icra edilir. Yani karar doğrudan icraya konulabilir.
Taraflar, karara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerinin bulunduğu yerdeki tüketici mahkemesine itiraz edebilir. Süre kısadır ve kaçırıldığında karar kesinleşir.
İtiraz, hakem heyeti kararının icrasını kendiliğinden durdurmaz. İcranın durması için ayrıca talepte bulunulması gerekir. Ayrıca kanun açıkça belirtir: tüketici hakem heyetlerince vekâlet ücreti ödenmesine karar verilemez.
Hakem heyeti süreci davaya engel mi?
Değil. Kanun'un 68. maddesinin son fıkrası, bu maddenin tüketicilerin ilgili mevzuatına göre alternatif uyuşmazlık çözüm mercilerine başvurmasına engel olmadığını düzenler. Sigorta tahkim komisyonu gibi özel mercilere başvuru yolu açık kalır.
Başvuru öncesi hazırlık
Hakem heyeti dosya üzerinden inceleme yapar; duruşma yoktur. Bu nedenle başvuruya eklenen belgeler sonucu doğrudan belirler. Fatura veya satış fişi, garanti belgesi, servis formları, satıcıyla yapılan yazışmalar ve varsa fotoğraflar eksiksiz sunulmalıdır.
Kanun'un 69. maddesi hakem heyetine, uyuşmazlık konusuna ilişkin her türlü bilgi ve belgeyi taraflardan ve ilgili kurum veya kuruluşlardan isteme yetkisi verir. Buna rağmen eksik dosya, kararın aleyhe çıkmasına yol açabilir.
Talebin hangi seçimlik hakka dayandığı başvuruda açıkça yazılmalıdır. 'Mağdur oldum' demek yeterli değildir; sözleşmeden dönüldüğü mü, bedel indirimi mi, onarım mı yoksa değişim mi istendiği belirtilmelidir. Sivas'ta ikamet eden bir tüketici başvurusunu Sivas Tüketici Hakem Heyeti'ne yapar; karara itiraz ise Sivas'taki tüketici mahkemesi sıfatıyla görevli mahkemeye yöneltilir.
İlgili çalışma alanı: Sözleşme Hukuku, Alacak Tahsili.
Dayanak mevzuat
- 6502 s. Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.8 (ayıplı mal)
- 6502 s. Kanun m.11 (tüketicinin seçimlik hakları)
- 6502 s. Kanun m.12 (zamanaşımı)
- 6502 s. Kanun m.66 (hakem heyetinin oluşumu)
- 6502 s. Kanun m.68 (başvuru ve parasal sınır, Değişik: 24/3/2022 - 7392/13)
- 6502 s. Kanun m.69 (inceleme)
- 6502 s. Kanun m.70 (karar ve karara itiraz, Değişik: 24/3/2022 - 7392/14)
Sık sorulan sorular
Ayıplı malda zamanaşımı kaç yıl?
Kural olarak teslim tarihinden itibaren iki yıl. Konut veya tatil amaçlı taşınmazlarda beş yıl. İkinci el satışlarda satıcının sorumluluğu bir yıldan, konutta üç yıldan az olamaz. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse zamanaşımı hiç uygulanmaz.
Satıcı 'tamire gönderelim' derse kabul etmek zorunda mıyım?
Hayır. Seçimlik hakkı kullanan taraf tüketicidir; 6502 sayılı Kanun'un 11. maddesi satıcının tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlü olduğunu düzenler. Onarım, sözleşmeden dönme, bedel indirimi ve değişimden hangisini istediğinize siz karar verirsiniz.
Hakem heyeti kararına kaç gün içinde itiraz edilir?
Tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde, hakem heyetinin veya tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesine. İtiraz kararın icrasını kendiliğinden durdurmaz, ayrıca talep edilmesi gerekir.
Hakem heyetinde avukatlık ücreti alınır mı?
Kanun'un 70. maddesi, tüketici hakem heyetlerince vekâlet ücreti ödenmesine karar verilemeyeceğini açıkça düzenler. Taraflardan biri avukatla temsil edilse bile heyet karşı tarafa vekâlet ücreti yükleyemez.
Parasal sınırı nereden öğrenirim?
Sınır her yıl Ticaret Bakanlığının Resmî Gazete'de yayımladığı tebliğ ile güncellenir. Kanun metnindeki rakam yürürlük tarihindeki tutardır. Başvurudan önce o yıla ait tebliğdeki güncel tutara bakmak gerekir.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 12 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.