İdare, taşınmazı satın alma usulüyle edinemezse 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca asliye hukuk mahkemesine başvurarak bedelin tespitini ve taşınmazın kendi adına tescilini ister. Malik, kamulaştırma işlemine karşı tebligattan itibaren otuz gün içinde idari yargıda iptal davası açabilir. Kamulaştırma yapılmadan taşınmaza fiilen el konulmuşsa kamulaştırmasız el atma hükümleri uygulanır ve bu davalarda öncelikle uzlaşma usulü bir dava şartıdır.
Kamulaştırma nasıl başlar?
Kamulaştırma, kamu yararının gerektirdiği hâllerde idarenin özel mülkiyetteki taşınmazı bedelini ödeyerek edinmesidir. Süreç, idarenin kamu yararı kararı alması ve taşınmaza ilişkin bilgi ve belgeleri toplamasıyla başlar.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, önce anlaşma yolunu öngörür. İdare kendi kıymet takdir komisyonuna bedel tespit ettirir ve maliki uzlaşmaya davet eder. Taraflar anlaşırsa taşınmaz, anlaşılan bedel üzerinden tapuda idareye devredilir ve dava aşamasına geçilmez.
Satın alma usulüyle sonuç alınamazsa, idare topladığı bilgi ve belgelerle birlikte taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesine başvurur. Talebi, kamulaştırma bedelinin tespiti ve bu bedelin peşin ödenmesi karşılığında taşınmazın idare adına tescilidir.
Bedel tespiti davasında mahkeme nasıl ilerler?
Mahkeme, idarenin başvuru tarihinden itibaren en geç otuz gün sonrası için bir duruşma günü belirler ve dava dilekçesi ile idarenin verdiği belgelerin birer örneğini malike tebliğ eder. Keşif yapılır, bilirkişi incelemesi aldırılır ve bedel bu rapora göre tespit edilir. Bu dava, malikin taşınmazını kaybettiği ancak karşılığını aldığı davadır; bu nedenle bilirkişi raporuna karşı yapılacak itirazlar davanın en kritik aşamasıdır.
Kamulaştırma işlemine itiraz süresi kaç gündür?
Kamulaştırma Kanunu'nun 14. maddesi, malike iki ayrı dava yolu tanır ve her ikisi için de otuz günlük süre öngörür.
Süre, 10. madde gereğince mahkemece yapılan tebligat gününden başlar. Kendisine tebligat yapılamayanlar bakımından ise tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gazete ile yapılan ilan tarihi esas alınır.
Bu otuz gün içinde kamulaştırma işleminin kendisine karşı idari yargıda iptal davası, maddi hatalara karşı ise adli yargıda düzeltim davası açılabilir. İdari yargıda açılan bu davalar öncelikle görülür. İştirak hâlinde veya müşterek mülkiyette, paydaşların tek başına dava açma hakkı vardır.
İptal davası ile bedel davası karıştırılmamalıdır
İki dava farklı şeyi tartışır. İdari yargıdaki iptal davası, kamulaştırma kararının hukuka uygun olup olmadığını; adli yargıdaki bedel tespiti davası ise taşınmazın karşılığının ne olduğunu konu alır. Kamulaştırmanın hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa otuz günlük süre içinde idari yargıya başvurmak zorunludur; yalnızca bedele itiraz etmek, kamulaştırmanın kendisini tartışma hakkını korumaz.
Kamulaştırmasız el atma nedir?
Kamulaştırmasız el atma, idarenin kamulaştırma işlemini hiç yapmadan veya tamamlamadan taşınmaza fiilen el koymasıdır. Üzerinden yol geçirilen tarla, okul veya park yapılan arsa, altından isale hattı geçirilen arazi uygulamada en sık karşılaşılan örneklerdir.
Bu durumda malikin mülkiyet hakkı ortadan kalkmaz; ancak taşınmazını fiilen kullanamaz hâle gelir. Hukuk düzeni buna karşı malike bedel talep etme imkânı tanır.
El koymanın tarihi burada belirleyicidir. Kamulaştırma işlemleri tamamlanmamış veya kamulaştırması hiç yapılmamış olmasına rağmen 9/10/1956 ile 4/11/1983 tarihleri arasında fiilen kamu hizmetine ayrılan ya da kamu yararına ilişkin bir ihtiyaca tahsis edilerek üzerinde tesis yapılan taşınmazlar bakımından, Kamulaştırma Kanunu'nun Geçici 6. maddesi özel bir usul öngörür.
Uzlaşma neden zorunludur?
Geçici 6. madde kapsamındaki taleplerde, öncelikle uzlaşma usulünün uygulanması bir dava şartıdır. İdarenin daveti veya malikin müracaatı üzerine uzlaşma görüşmesi yapılır. Bu aşama atlanarak doğrudan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Bu nedenle kamulaştırmasız el atma dosyalarında ilk adım mahkeme değil, ilgili idareye yapılacak usulüne uygun başvurudur.
Yargılama giderlerini kim öder?
Kamulaştırma Kanunu'nun 29. maddesi, giderlerin büyük bölümünü idareye yükler. 10. madde uyarınca mahkeme heyetinin harcırahları, 15. madde uyarınca oluşturulan bilirkişilerin ve keşifte dinlenen muhtarın ücretleri, tapu harçları ve kanunun gerektirdiği diğer giderler idarece ödenir.
Bu madde 11/6/2026 tarihli ve 7584 sayılı Kanun'la değiştirilmiştir. Yeni metin, kamulaştırmasız el koyma ve tazminat davaları sonucunda tescile yönelik kesinleşen mahkeme kararlarının infazında ya da malik ile idare arasında düzenlenen uzlaşma tutanağının uygulanmasında ortaya çıkan tapu harçlarını da açıkça idareye yüklemektedir.
Harçlara ilişkin bir başka düzenleme ise Anayasa Mahkemesi'nin 13/5/2026 tarihli ve E.2026/24, K.2026/106 sayılı kararıyla, kamulaştırmasız el atma nedeniyle açılan tazminat davaları yönünden iptal edilmiştir. Bu alanda mevzuat yakın tarihte değiştiği için, dava açmadan önce güncel metnin kontrol edilmesi gerekir.
Kamulaştırılan taşınmaz geri alınabilir mi?
Evet, kanun belirli şartlarla malike geri alma hakkı tanır. Kamulaştırma Kanunu'nun 23. maddesine göre, kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl içinde kamulaştırmayı yapan idarece kamulaştırma ve devir amacına uygun hiçbir işlem veya tesisat yapılmaz ya da taşınmaz kamu yararına yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek olduğu gibi bırakılırsa, mal sahibi veya mirasçıları taşınmazı geri alabilir.
Geri alma karşılıksız değildir. Malik, kamulaştırma bedelini aldığı günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödeyerek taşınmazını geri alır.
Bu hak süresizce beklemez. Kanun açıkça belirtir: doğmasından itibaren bir yıl içinde kullanılmayan geri alma hakkı düşer. Yani beş yıllık süre dolduğunda hak doğar ve o tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.
İlgili çalışma alanı: İdare Hukuku, Gayrimenkul Hukuku.
Dayanak mevzuat
- 2942 s. Kamulaştırma Kanunu m.10 (bedel tespiti ve tescil davası)
- 2942 s. Kamulaştırma Kanunu m.14 (dava hakkı ve otuz günlük süre)
- 2942 s. Kamulaştırma Kanunu m.23 (mal sahibinin geri alma hakkı)
- 2942 s. Kamulaştırma Kanunu m.29 (giderlerin ödenmesi, Değişik: 11/6/2026 - 7584/16)
- 2942 s. Kamulaştırma Kanunu Geçici m.6 (kamulaştırmasız el koyma ve uzlaşma şartı)
- AYM, 13/5/2026, E.2026/24, K.2026/106 (harçlara ilişkin kısmi iptal)
Sık sorulan sorular
Kamulaştırma kararına kaç gün içinde itiraz edilir?
Kamulaştırma Kanunu'nun 14. maddesine göre, mahkemece yapılan tebligat gününden veya tebligat yapılamayanlar için gazete ile yapılan ilan tarihinden itibaren otuz gün içinde idari yargıda iptal, maddi hatalara karşı adli yargıda düzeltim davası açılabilir.
Kamulaştırma bedeli davası hangi mahkemede görülür?
Taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesinde. İdare, bedelin tespiti ve bedelin peşin ödenmesi karşılığında taşınmazın kendi adına tescili için bu mahkemeye başvurur.
Kamulaştırmasız el atmada doğrudan dava açılabilir mi?
Geçici 6. madde kapsamındaki taleplerde açılamaz. Kanun, öncelikle uzlaşma usulünün uygulanmasını dava şartı saymıştır; bu aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir.
Kamulaştırılan arazim kullanılmıyorsa geri alabilir miyim?
Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesinden itibaren beş yıl içinde amaca uygun hiçbir işlem yapılmamışsa, bedeli kanuni faiziyle geri ödeyerek taşınmazı geri alabilirsiniz. Bu hak doğduğu tarihten itibaren bir yıl içinde kullanılmazsa düşer.
Paydaşlardan biri tek başına dava açabilir mi?
Evet. Kamulaştırma Kanunu'nun 14. maddesi, iştirak hâlinde veya müşterek mülkiyette paydaşların tek başına dava hakkı bulunduğunu açıkça düzenler.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 9 Ekim 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.