Tenkis davası, miras bırakanın sağlığında yaptığı bağışlar veya vasiyetnameyle tasarruf oranını aşması sonucu saklı payı zedelenen mirasçıların, bu tasarrufların yasal sınıra indirilmesini istedikleri davadır. Türk Medeni Kanunu’na göre dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl içinde açılmalıdır.
Saklı pay nedir, kimler saklı paylı mirasçıdır?
Saklı pay, kanunun belirli yakın mirasçılara güvence altına aldığı ve miras bırakanın ölüme bağlı tasarruflarla ortadan kaldıramayacağı miras payıdır. Miras bırakan, malvarlığının saklı paylar dışında kalan kısmı üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir; bu kısma tasarruf oranı denir.
Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesine göre saklı paylı mirasçılar altsoy, ana ve baba ile sağ kalan eştir. 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır; bu nedenle kardeşler, miras bırakanın tasarruflarına karşı tenkis davası açamaz.
Saklı pay kavramı, miras bırakanın bir mirasçısını tamamen dışarıda bırakmasına karşı getirilmiş bir korumadır. Örneğin tüm malvarlığını çocuklarından yalnızca birine bağışlayan ebeveynin diğer çocukları, saklı payları ölçüsünde hak talep edebilir.
Saklı pay oranları nelerdir?
Altsoy için saklı pay, yasal miras payının yarısıdır. Ana ve babanın her biri için yasal miras payının dörtte biridir. Sağ kalan eş için ise altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde yasal miras payının dörtte üçüdür.
Tenkis davası nedir, hangi tasarruflar tenkise tabidir?
Tenkis, indirme anlamına gelir. Tenkis davasıyla, miras bırakanın tasarruf oranını aşan tasarruflarının iptali değil, saklı payı zedelemeyecek ölçüye indirilmesi istenir. Tasarruf bütünüyle geçersiz hâle gelmez; yalnızca aşan kısım bakımından sonuç doğurmaz.
Türk Medeni Kanunu'nun 560 ve devamı maddelerine göre ölüme bağlı tasarruflar, yani vasiyetname ve miras sözleşmeleri tenkise tabidir. Ayrıca 565. maddede sayılan sağlararası kazandırmalar da tenkise tabidir. Bunlar arasında mirasçılık payına mahsup edilmesi gerekirken edilmeyen kazandırmalar, ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar ve saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açık olan kazandırmalar yer alır.
Uygulamada en sık karşılaşılan örnekler, miras bırakanın ölümüne yakın dönemde mirasçılardan birine veya üçüncü bir kişiye taşınmaz bağışlaması ile tüm malvarlığını tek kişiye bırakan vasiyetnamelerdir.
Tenkis davası hangi sürede açılır?
Türk Medeni Kanunu'nun 571. maddesine göre tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde bunların açılması tarihinden, diğer tasarruflarda ise mirasın açılmasından başlayarak on yıl geçmekle düşer.
Bu süreler hak düşürücü niteliktedir ve mahkeme tarafından kendiliğinden dikkate alınır. Bu nedenle miras bırakanın ölümünden sonra tapu kayıtlarının ve varsa vasiyetnamenin vakit kaybetmeden incelenmesi önemlidir.
Tenkis talebi def'i yoluyla da ileri sürülebilir. Türk Medeni Kanunu'nun 571. maddesinin son fıkrasına göre tenkis def'i her zaman ileri sürülebilir; yani saklı paylı mirasçıya karşı bir dava açıldığında, süre geçmiş olsa bile savunma olarak tenkis istenebilir.
Tenkis davası ile muris muvazaası davası arasındaki fark nedir?
Muris muvazaası davası, miras bırakanın gerçekte bağışlamak istediği bir malı, mirasçıların haklarını ortadan kaldırmak amacıyla tapuda satış gibi göstermesi durumunda açılır. Bu davada işlemin görünüşteki satış olduğu, gerçekte bağış iradesi bulunduğu ileri sürülür ve tapunun iptaliyle tescil istenir.
Tenkis davasında ise işlemin gerçekten yapıldığı kabul edilir; ancak tasarruf oranını aştığı ve saklı payı zedelediği ileri sürülür. Tenkis davasında yalnızca saklı paylı mirasçılar dava açabilir; muris muvazaası davasında ise saklı payı olmayan mirasçılar da dava hakkına sahiptir.
Uygulamada muris muvazaası davası asıl talep, tenkis ise terditli yani kademeli talep olarak birlikte ileri sürülebilir. Mahkeme önce muvazaa iddiasını inceler; ispatlanamazsa tenkis talebini değerlendirir.
Tenkis hesabı nasıl yapılır? Örnek üzerinden anlatım
Tenkis hesabında önce miras bırakanın ölüm tarihindeki malvarlığından borçlar düşülür, ardından tenkise tabi sağlararası kazandırmalar bu tutara eklenir. Böylece saklı payların hesaplanacağı tereke değeri bulunur.
Örneğin miras bırakanın geriye bir eşi ve iki çocuğu kalmış, tereke değeri 1.200.000 TL olsun. Bu durumda eşin yasal miras payı dörtte bir, yani 300.000 TL; her çocuğun yasal payı 450.000 TL'dir. Altsoyun saklı payı yasal payının yarısı olduğundan her çocuğun saklı payı 225.000 TL'dir. Eş altsoyla birlikte mirasçı olduğu için saklı payı yasal payının tamamıdır.
Miras bırakan vasiyetnameyle tüm malvarlığını çocuklardan birine bırakmışsa, diğer çocuk 225.000 TL'lik saklı payı ölçüsünde tenkis isteyebilir. Bu örnek yalnızca hesaplama mantığını göstermek içindir; gerçek hesapta bağışların değeri, mahsup ve malların güncel değeri bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Tenkis davası nasıl açılır, hangi mahkeme görevlidir?
Tenkis davası asliye hukuk mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme, miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir. Miras bırakanın son yerleşim yeri Sivas ise dava Sivas Asliye Hukuk Mahkemesi'nde görülür.
Dava dilekçesinde saklı payın hangi tasarrufla ve ne ölçüde zedelendiği açıklanır. Mahkeme, miras bırakanın ölüm tarihindeki tüm malvarlığını, borçlarını ve tenkise tabi kazandırmaları tespit ederek tereke hesabı yapar; bu hesap genellikle bilirkişi incelemesiyle yürütülür.
Dosyaya mirasçılık belgesi, nüfus kayıtları, tapu kayıtları ve varsa vasiyetname örneği eklenir. Tenkis hesabı karmaşık olduğundan, malvarlığı unsurlarının eksiksiz tespit edilmesi davanın doğru sonuçlanması için belirleyicidir.
İlgili çalışma alanı: Miras Hukuku, Gayrimenkul Hukuku.
Dayanak mevzuat
- TMK m.505 (tasarruf oranı)
- TMK m.506 (saklı paylar)
- TMK m.560 (tenkis davası)
- TMK m.565 (sağlararası kazandırmalar)
- TMK m.571 (dava süreleri)
Sık sorulan sorular
Kardeşler tenkis davası açabilir mi?
Hayır. 2007 yılında Türk Medeni Kanunu’nda yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Saklı paylı mirasçılar yalnızca altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir; kardeşler bu nedenle tenkis davası açamaz, ancak şartları varsa muris muvazaası davası açabilir.
Tenkis davasında süre ne zaman başlar?
Bir yıllık süre, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlar. On yıllık üst süre ise vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından, yani miras bırakanın ölümünden itibaren işler.
Tenkis davası sonucunda tapu iptal edilir mi?
Tenkiste kural olarak tasarrufun tamamı iptal edilmez; saklı payı aşan kısım indirilir. Mahkeme, tenkise tabi değer oranında payın davacı adına tesciline veya bu değerin parayla ödenmesine karar verebilir. Sonuç, malın bölünebilir olup olmamasına göre değişir.
Ölümden birkaç yıl önce yapılan bağış tenkise tabi midir?
Ölümden önceki bir yıl içinde yapılan bağışlar kanunen tenkise tabidir. Daha önce yapılan bağışlar ise saklı pay kurallarını dolanmak amacıyla yapıldığı açıksa tenkise tabi olur. Bağışın amacı, zamanı ve tutarı birlikte değerlendirilir.
Sivas Barosu’na kayıtlı avukat. Aile, ceza ve miras hukuku başta olmak üzere dava takibi ve danışmanlık.
Bu yazı 11 Eylül 2026 tarihindeki mevzuata göre hazırlanmış genel bilgilendirme metnidir; hukuki görüş yerine geçmez. Kanun değişiklikleri ve somut olayın özellikleri sonucu değiştirebilir.